یکی از شایعترین اتفاقات روز عید فطر، مشکلات گوارشی و دلدرد است. معدهای که ۳۰ روز عادت کرده بود تا ظهر خالی بماند، ناگهان با حجم زیادی از صبحانه (معمولاً غذاهای سنگین مثل کلهپاچه یا حلیم) مواجه میشود. این شوخیها بازتابی از یک واقعیت پزشکی است: «شوک گوارشی». طنزپردازی درباره این موضوع، راهی برای بیان درد مشترک و هشدار غیرمستقیم برای پرهیز از پرخوری است.
در فرهنگ ایران، کلهپاچه یکی از محبوبترین صبحانههای عید فطر است. اما چربی و سنگینی این غذا برای معده روزهدار بسیار زیاد است. بیشتر جوکهای دلدرد، حول محور کلهپاچه و حلیم میچرخد. این غذاها نماد «پاداش سنگین» هستند که البته عوارض سنگینی هم دارند. شوخی با کلهپاچه، بخشی از فولکلور طنز عید فطر شده است.
عرق نعنا و نبات داغ، دو داروی همیشگی مادران ایرانی برای دلدرد هستند. در طنزهای عید فطر، این دو عنصر نقش «نیروهای امدادی» را بازی میکنند. اشاره به «صف عرق نعنا» یا «چای نبات»، برای مخاطب ایرانی بسیار آشنا و خندهدار است و نوستالژی مراقبتهای مادرانه را زنده میکند.
خوردن صبحانه عید بسیار لذتبخش است، اما دردِ بعد از آن آزاردهنده. این تضاد، دستمایه خوبی برای طنز است. جملاتی مثل «دلدرد شیرین» یا «ارزشش رو داشت»، نشان میدهد که انسان حاضر است برای لذتِ آنی (خوردن)، دردِ بعدی را تحمل کند. این نگاه طنزآمیز به طبیعتِ لذتطلب انسان، بسیار جالب است.
بسیاری از این شوخیها حاوی پیامهای بهداشتی پنهان هستند. وقتی به شوخی میگوییم «معده کیسه بوکس نیست»، در واقع داریم توصیه میکنیم که آرامتر و کمتر بخورید. تأثیرگذاری نصیحت در قالب طنز، اغلب بیشتر از توصیههای خشک پزشکی است.
