آن که حسابش پاک است از محاسبه چه باک دارد و کلاهش پشم دارد.
حکیمانه
3
مراقب باش سرت کلاه نرود که روزگار سخت گیر است.
حکیمانه
4
آدم عاقل کلاهش را سفت میچسبد تا باد نبرد.
حکیمانه
5
هر کسی باید کلاه خود را قاضی کند تا عدالت را دریابد.
حکیمانه
6
سر بیگناه پای دار میرود اما سرش کلاه نمیرود.
حکیمانه
7
کلاه شرعی سر مردم گذاشتن کار پسندیدهای نیست.
حکیمانه
8
کلاهش پس معرکه است یعنی کارش ساخته است.
حکیمانه
9
دنیا جای آزمایش است مراقب باش کلاه غفلت سرت نرود.
حکیمانه
10
کلاه مردی به همت اوست نه به نمد سرش.
حکیمانه
کنایهآمیز
1
فلانی کلاهش پشم ندارد و کسی از او حساب نمیبرد.
کنایهآمیز
2
میخواستند سر ما کلاه بگذارند اما فهمیدیم.
کنایهآمیز
3
کلاه گشادی سرش رفت که تا عمر دارد فراموش نمیکند.
کنایهآمیز
4
این کلاه برای سر تو خیلی گشاد است.
کنایهآمیز
5
کلاهت را بگذار بالاتر که دنیا را آب برد.
کنایهآمیز
6
باز هم کلاه شرعی درست کردند تا کارشان را توجیه کنند.
کنایهآمیز
7
ما کلاهمان هم در هم برود باز رفیقیم.
کنایهآمیز
8
کلاهش را برداشتند و فرار کردند.
کنایهآمیز
9
سرش کلاه گذاشتند و مالش را بردند.
کنایهآمیز
10
کلاهت را بچسب که باد نبرد بقیه پیشکش.
کنایهآمیز
ادبی
1
چو کلاه گوشه بر سر بنهی به دلفریبی.
ادبی
2
سر ارادت ما و آستان حضرت دوست که هر چه بر سر ما میرود ارادت اوست نه کلاه ما.
ادبی
3
کلاه سروری آن است که بر سر مردم منت نگذارد.
ادبی
4
کلاه فقر و قناعت به از تاج پادشاهی است.
ادبی
5
هر که کلاه تفاخر بر سر نهد خوار گردد.
ادبی
6
کلاه عقل بر سر کن تا رستگار شوی.
ادبی
7
در دیار ما کلاه نمدی نشانه سادگی و صداقت بود.
ادبی
8
کلاه همت بر سر دار تا به مقصود رسی.
ادبی
9
زیر این کلاه سری پر از سودای یار است.
ادبی
10
کلاه کج نهادن شیوه دلبران است.
ادبی
پندآموز
1
همیشه کلاه خود را قاضی کن تا وجدانت آسوده باشد.
پندآموز
2
از کلاه دیگران برای خود نمد نساز.
پندآموز
3
شرافت مرد به کلاه و لباسش نیست به کردارش است.
پندآموز
4
مراقب باش در معامله سرت کلاه نگذارند.
پندآموز
5
کسی که کلاهش پشم ندارد حرفش خریدار ندارد.
پندآموز
6
کلاه شرعی حیلهای برای فریب وجدان است.
پندآموز
7
عاقبت کلاه برداری رسوایی است.
پندآموز
8
کلاه پدران ما نشانه غیرت و مردانگی بود.
پندآموز
9
هر گردی گردو نیست و هر کلاهی تاج نیست.
پندآموز
10
زندگی صحنه یکتای هنرمندی ماست نه کلاه گذاری.
پندآموز
کوتاه
1
کلاهت را قاضی کن.
کوتاه
2
سرش کلاه رفت.
کوتاه
3
کلاهش پشم ندارد.
کوتاه
4
کلاه شرعی.
کوتاه
5
کلاه گشاد.
کوتاه
6
کلاهبرداری ممنوع.
کوتاه
7
کلاهت را بچسب.
کوتاه
8
کلاه پس معرکه.
کوتاه
9
کلاه نمدی.
کوتاه
10
تاج و کلاه.
کوتاه
ریشه ضربالمثل کلاهت را قاضی کن
یکی از معروفترین ضربالمثلهای فارسی کلاهت را قاضی کن است. این اصطلاح اشاره به وجدان بیدار انسان دارد. در گذشته قاضیها کلاههای مخصوصی داشتند که نماد عدالت بود. وقتی به کسی میگویند کلاهت را قاضی کن یعنی خودت با وجدان خودت خلوت کن و ببین حق با چه کسی است. این ضربالمثل دعوت به انصاف و عدالت درونی است.
مفهوم کلاهش پشم ندارد
اصطلاح کلاهش پشم ندارد کنایه از این است که فلانی قدرت و نفوذی ندارد و کسی از او نمیترسد. در قدیم کلاههای پوستی و پشمی نشانگر مکنت و هیبت مردان بود. اگر کلاهی کهنه و بدون پشم بود صاحبش را جدی نمیگرفتند. امروزه این ضربالمثل برای کسانی به کار میرود که ابهت و برش کلام ندارند.
کلاه شرعی چیست
کلاه شرعی اصطلاحی است که برای توجیه کارهای نادرست با ظاهر قانونی یا دینی به کار میرود. در فرهنگ ایرانی و اسلامی نیت عمل بسیار مهم است و اگر کسی بخواهد با حیله و ترفند ظاهری حکم خدا یا قانون را دور بزند میگویند کلاه شرعی درست کرده است. این کار در اخلاق مذموم است.
تاریخچه کلاه در فرهنگ ایران
کلاه در فرهنگ ایران باستان و دوران اسلامی تنها یک پوشش نبوده بلکه نشانه جایگاه اجتماعی شغل و حتی عقاید مذهبی فرد بوده است. از کلاه نمدی روستاییان تا عمامه علما و تاج پادشاهان هر کدام معنای خاصی داشتند. ضربالمثلهای زیادی حول محور کلاه شکل گرفته که نشاندهنده اهمیت این پوشش در زندگی روزمره ایرانیان است.
کلاه گشاد سر کسی گذاشتن
این ضربالمثل به معنای فریب دادن و مغبون کردن کسی در معامله است. وقتی کسی را با حیله و چربزبانی فریب میدهند و کالای بیارزشی را گران میفروشند یا حقی را ضایع میکنند میگویند کلاه گشادی سرش رفت. هوشیاری در معاملات همواره در فرهنگ ما توصیه شده است.
سوالات متداول
معنی ضربالمثل کلاهت را قاضی کن چیست
یعنی وجدان خود را داور قرار بده و منصفانه قضاوت کن.
منظور از کلاهش پشم ندارد چیست
یعنی آن فرد نفوذ و قدرت و ابهتی ندارد و کسی از او حساب نمیبرد.
کلاه شرعی به چه معناست
حیلهای که ظاهر شرعی و قانونی دارد اما در واقع برای فرار از قانون یا حکم خداست.
ریشه ضربالمثل سرش کلاه رفت چیست
اشاره به فریب خوردن در معامله و از دست دادن مال است.
کلاه نمدی نماد چیست
در فرهنگ قدیم نماد مردان زحمتکش روستایی و عشایر و سادگی و صداقت بوده است.
اصطلاح کلاهش پس معرکه است یعنی چه
یعنی کارش خراب است و اوضاعش وخیم شده است.
چرا در ضربالمثلها از کلاه زیاد استفاده شده
زیرا کلاه در گذشته جزو جدانشدنی لباس مردان و نشانه شخصیت و هویت آنان بوده است.
کلاه را بالاتر گذاشتن نشانه چیست
کنایه از بیخیالی و غفلت نسبت به اوضاع اطراف است.
آیا کلاه شرعی جایز است
خیر در اخلاق اسلامی حیله برای فرار از تکلیف مذموم است.
ضربالمثل مربوط به انصاف چیست
کلاهت را قاضی کن بهترین ضربالمثل برای رعایت انصاف است.