ماشین‌سازی تبریز

ماشین‌سازی تبریز، نامی که در تار و پود فوتبال آذربایجان تنیده شده است. قدیمی‌ترین باشگاه فوتبال شمال غرب ایران که در سال ۱۳۴۷ خورشیدی (۱۹۶۹ میلادی) متولد شد و لقب «سبزقبایان» (به ترکی: یشیل ماشین‌چیلار) را بر پیشانی خود حک کرد. این تیم نماد هویت صنعتی و ورزشی کلانشهر تبریز است؛ باشگاهی که پیش از تراکتور، قلب‌های مردم آذربایجان را تسخیر کرده بود. ماشین‌سازی نه فقط یک تیم فوتبال، بلکه مکتبی است که بازیکنان بزرگی را به فوتبال ایران معرفی کرده و با وجود تمام فراز و نشیب‌ها، سقوط‌ها و صعودها، همچنان به عنوان «ریش‌سفید فوتبال تبریز» مورد احترام است.

داستان از کارخانه ماشین‌سازی تبریز آغاز شد؛ جایی که صنعت و ورزش با هم آمیختند. در سال ۱۳۴۷، گروه صنعتی ماشین‌سازی تصمیم گرفت تیمی بسازد که پرچمدار فوتبال آذربایجان باشد. در دهه ۵۰، آنها در جام تخت جمشید حضور داشتند و گربه سیاه تیم‌های بزرگ پایتخت بودند. اما اوج حماسه در دهه ۷۰ رقم خورد؛ سال ۱۳۷۳، تحت هدایت اسطوره فراموش‌نشدنی، ناصر حجازی، ماشین‌سازی بهترین تیم شهرستانی لیگ آزادگان شد و لرزه بر اندام پرسپولیس و استقلال انداخت. آن روزها، ورزشگاه باغ‌شمال جهنمی سبز برای رقیبان بود. اگرچه سال‌های اخیر با بحران‌های مالی و مالکیتی تلخ همراه بوده، اما ققنوس ماشین‌سازی بارها از خاکستر خود برخاسته است.

شاید ویترین جام‌های ماشین‌سازی به اندازه رقبای پایتخت‌نشین شلوغ نباشد، اما افتخارات این تیم در قلب هوادارانش حک شده است. کسب مقام سوم لیگ آزادگان (بالاترین سطح لیگ در آن زمان) در سال ۱۳۷۳، قهرمانی‌های متعدد در لیگ دسته دوم و لیگ استانی تبریز، و عنوان «بهترین تیم شهرستانی» در دهه ۷۰ از مهم‌ترین دستاوردهای آنهاست. صعود حماسی به لیگ برتر در فصل ۹۵-۱۳۹۴ پس از بیست سال دوری، یکی از شیرین‌ترین خاطرات نسل جدید هواداران است.

نام ماشین‌سازی با «ورزشگاه باغ‌شمال» (تختی تبریز) گره خورده است. استادیومی در قلب شهر که روزگاری با حضور ۲۵ هزار هوادار متعصب، فضایی رعب‌آور برای حریفان می‌ساخت. فریادهای «یشیل ماشین» (ماشین سبز) در این ورزشگاه، بخشی از تاریخ شفاهی تبریز است. در سال‌های اخیر، بازی‌های مهم این تیم در ورزشگاه یادگار امام و بازی‌های خانگی در ورزشگاه بنیان دیزل (شهید سلیمانی) برگزار شده است، اما روح ماشین‌سازی همیشه در باغ‌شمال جا مانده است.

تاریخ ماشین‌سازی پر از نام‌های بزرگ است. ناصر حجازی فقید، که با این تیم دوران مربیگری درخشانی داشت، جایگاه ویژه‌ای نزد هواداران دارد. رسول خطیبی، کاپیتان و سرمربی که نقش کلیدی در بازگشت تیم به لیگ برتر داشت، نماد تعصب این باشگاه است. بازیکنانی مثل سامان نریمان‌جهان، پیام صادقیان و بسیاری از استعدادهای ناب فوتبال آذربایجان، محصول آکادمی یا دوران اوج این باشگاه بوده‌اند.

۱. تغییر رنگ عجیب: ماشین‌سازی در ابتدا با لباس قرمز و آبی بازی می‌کرد! اما پس از تأسیس تراکتور (قرمز) و گسترش رقابت‌ها، مدیران تصمیم گرفتند رنگ سبز را انتخاب کنند تا نماد سرسبزی آذربایجان باشد. ۲. دربی برادران: بازی ماشین‌سازی و تراکتور، معروف به «دربی برادران» یا «دربی تبریز»، یکی از حساس‌ترین اما محترمانه‌ترین دربی‌های ایران است. ۳. کارخانه بازیکن‌سازی: این باشگاه به معنای واقعی کلمه «ماشین‌سازی» است؛ کارخانه‌ای برای تولید بازیکن. ۴. بحران انحلال: این تیم بارها تا لبه پرتگاه انحلال رفته اما با فشارهای مردمی و تغییر مالکان (از کارخانه به شهرداری، دبیری، و زنوزی) زنده مانده است. ۵. لقب یشیل ماشین: هواداران ترک‌زبان با تعصب خاصی تیم را «یشیل ماشین» صدا می‌زنند که به معنای ماشینِ سبز است.