پاس همدان

پاس همدان؛ نامی که بر دوش کشیدن آن سنگین‌ترین بار تاریخ فوتبال ایران بود. این تیم که در سال ۱۳۸۶ از خاکستر ققنوس قهرمان آسیا، «پاس تهران»، در شهر باستانی هگمتانه متولد شد، نماد بزرگترین مناقشه مدیریتی در ورزش ایران است. پاس همدان قرار بود میراث‌دار آخرین قهرمان ایرانی در آسیا باشد، اما سرنوشت برای آن‌ها قصه‌ای پر از رنج، امیدهای واهی و سقوطی تلخ نوشت. آن‌ها «شیرهای سبز غرب» لقب گرفتند و با وجود تمام ناملایمات، توانستند نسلی طلایی از فوتبالیست‌ها را به ایران معرفی کنند، هرچند که خود در گرداب مشکلات غرق شدند.

خرداد ۱۳۸۶، نقطه‌ی عطفی در تاریخ فوتبال ایران بود. با تصمیم مسئولین وقت و در راستای طرح تمرکززدایی، امتیاز باشگاه ریشه‌دار و قهرمان آسیا، پاس تهران، منحل و به شهر همدان هبه شد. این انتقال که به «انتقال پاس» معروف است، مخالفان سرسخت بسیاری داشت، اما در همدان با استقبال بی‌نظیر مردم و جشن‌های خیابانی روبرو شد. شهری که تشنه‌ی فوتبال بود، ناگهان صاحب یکی از بزرگترین برندهای ورزشی قاره شد.

شروع پاس در همدان رویایی بود. با مدیریت کاظم اولیایی و سرمربیگری وینگو بگوویچ، آن‌ها در فصل‌های اول (۸۷-۸۶ و ۸۸-۸۷) عملکردی درخشان داشتند. ورزشگاه قدس همدان به دیگی جوشان تبدیل شده بود که تیم‌های بزرگ پایتخت از بازی در آن وحشت داشتند. پاس همدان در این سال‌ها نه تنها در لیگ برتر آبروداری کرد، بلکه بازیکنان جوانی را پرورش داد که بعدها ستاره‌های تیم ملی شدند.

رویای شیرین همدانی‌ها خیلی زود به کابوس تبدیل شد. سوءمدیریت، تغییرات پی‌درپی مدیران و مربیان، و قطع بودجه‌های دولتی باعث شد تا تیم در سراشیبی سقوط قرار گیرد. سرانجام در پایان فصل ۹۰-۱۳۸۹، پاس همدان با قرار گرفتن در رده‌های پایین جدول، به لیگ آزادگان سقوط کرد. این سقوط پایان حضور نام «پاس» در سطح اول فوتبال ایران بود؛ نامی که روزگاری بر قله آسیا ایستاده بود.

پاس همدان دو خانه داشت. یکی ورزشگاه قدیمی و نوستالژیک «شهدای قدس» در داخل شهر که به دلیل نزدیکی سکوها به زمین، فضایی وحشتناک برای حریفان می‌ساخت. و دیگری ورزشگاه ۱۵ هزار نفری «شهید مفتح» در خارج از شهر که به دلیل دوری و وزش بادهای شدید، اغلب خالی از تماشاگر بود و هواداران آن را دوست نداشتند.

اگرچه پاس همدان در کسب جام ناکام بود، اما در بازیکن‌سازی شاهکار کرد. بازیکنانی نظیر وریا غفوری، خسرو حیدری، حنیف عمران‌زاده، سوشا مکانی، مهرداد پولادی، امید عالیشاه و مرتضی تبریزی، دوران اوج‌گیری یا شکوفایی خود را در این تیم و در هوای سرد همدان سپری کردند.

پاس همدان تنها تیم ایرانی است که ادعای داشتن ستاره قهرمانی آسیا روی پیراهن خود را دارد، در حالی که این قهرمانی (۱۹۹۳) توسط پاس تهران کسب شده بود و کنفدراسیون فوتبال آسیا این انتقال افتخار را با دیده‌ی تردید می‌نگریست.

در سال‌های حضور در لیگ برتر، پاس همدان رکورددار بیشترین تساوی و بازی‌های دفاعی بود که گاهی صدای هواداران خودی را هم درمی‌آورد.

وریا غفوری، کاپیتان سابق استقلال و تیم ملی، محصول ناب آکادمی و تیم بزرگسالان پاس همدان است که از همین تیم به فوتبال ایران معرفی شد.

طلسم ورزشگاه شهید مفتح: هواداران معتقد بودند این ورزشگاه نفرین شده است، زیرا هر بار پاس در آن بازی می‌کرد نتیجه نمی‌گرفت، اما در ورزشگاه کوچک قدس غول‌ها را شکست می‌داد.

بحران هویت: تا سال‌ها پس از انتقال، در برنامه ۹۰ و رسانه‌ها بحث بر سر اینکه آیا این تیم پاس واقعی است یا نه، داغ بود و این فشار روانی زیادی روی بازیکنان می‌گذاشت.

در حال حاضر (سال ۲۰۲۵)، پاس همدان در لیگ دسته دوم فوتبال ایران (سطح سوم) دست و پا می‌زند. مشکلات مالی کمرشکن و بدهی‌های انباشته از دوران لیگ برتر، این تیم را تا مرز انحلال کامل پیش برده، اما عشق مردم همدان همچنان چراغ این خانه را کم‌سو اما روشن نگه داشته است.

رنگ سبز و سفید، میراث پاس تهران بود که در همدان نیز حفظ شد. لقب «سبزپوشان الوند» نیز به آن‌ها داده شد.

وینگو بگوویچ، علیرضا منصوریان، اصغر مدیرروستا و مهدی تارتار از جمله مربیانی بودند که روی نیمکت داغ این تیم نشستند.

پاس همدان به نماد شکست پروژه انتقال تیم‌ها در فوتبال ایران تبدیل شد و درسی بزرگ به مدیران ورزش داد که ریشه تیم‌ها را نمی‌توان با بخشنامه جابجا کرد.