صبای قم

باشگاه فوتبال صبای قم (که حیات خود را با نام صباباتری آغاز کرد)، یکی از عجیب‌ترین و دراماتیک‌ترین سرنوشت‌ها را در تاریخ لیگ برتر ایران داشت. تیمی که در اوایل دهه ۸۰ خورشیدی در تهران متولد شد و به عنوان «کهکشانی‌های ایران» شناخته می‌شد، چرا که ستاره‌های نامدار تیم ملی را با قراردادهای سنگین جذب می‌کرد. این تیم قدرتمند و متمول، پس از یک تصمیم سیاسی در سال ۱۳۸۷ از تهران به شهر مذهبی قم منتقل شد و نامش به صبای قم تغییر یافت. صبا مسیری از اوج قله‌های افتخار (قهرمانی جام حذفی و حضور در آسیا) تا حضیض ذلت (سقوط آزاد و انحلال) را طی کرد. داستان صبا، داستان تیمی است که قربانی تصمیمات غیرورزشی و انتقال‌های اجباری شد.

این باشگاه در سال ۱۳۸۱ با نام صباباتری توسط شرکت باتری‌سازی نیرو (وابسته به وزارت دفاع) در تهران تأسیس شد. آنها خیلی زود با خرید امتیاز صنام به دسته‌های بالاتر آمدند و در لیگ برتر ایران طوفان به پا کردند. دوران طلایی آنها در تهران با قهرمانی جام حذفی ۱۳۸۴ و سوپرجام رقم خورد. اما در تابستان ۱۳۸۷، در راستای طرح انتقال تیم‌ها به شهرستان‌ها، امتیاز باشگاه به استانداری قم واگذار شد. در قم، صبا سال‌های پرفراز و نشیبی داشت؛ گاهی با علی دایی و ویسی سهمیه آسیا گرفتند و گاهی برای بقا جنگیدند. سرانجام در پایان فصل ۹۶–۱۳۹۵ به لیگ یک سقوط کردند و این آغاز مرگ تدریجی باشگاه بود. بدهی‌ها و بی‌توجهی مسئولان قم باعث شد تیم به لیگ‌های دو و سه سقوط کرده و در نهایت در سال ۱۳۹۸ منحل شود.

ویترین افتخارات صبا (به ویژه دوران صباباتری) درخشان است. مهم‌ترین دستاورد آنها قهرمانی در جام حذفی فصل ۸۴–۱۳۸۳ با شکست دادن ابومسلم در ضربات پنالتی بود. آنها همچنین تنها فاتح رسمی «سوپر جام» ایران در آن سال‌ها بودند (با برد ۴-۰ مقابل فولاد خوزستان). صبا سابقه چندین دوره حضور در لیگ قهرمانان آسیا را نیز در کارنامه دارد که اگرچه منجر به صعود از گروه نشد، اما بازی‌های آبرومندانه‌ای مقابل الهلال و دیگر تیم‌ها ارائه دادند.

پس از انتقال به قم، ورزشگاه بزرگ و ۷۰ هزار نفری یادگار امام قم به خانه صبا تبدیل شد. ورزشگاهی در خارج از شهر که پر کردن آن برای هواداران قمی دشوار بود. با این حال، در بازی‌های مهم مقابل پرسپولیس و استقلال یا دیدارهای آسیایی، شور و هیجان خاصی در آن حاکم می‌شد. کیفیت چمن و امکانات این ورزشگاه در زمان خود استاندارد بود، اما بزرگی بیش از حد آن برای بازی‌های معمولی لیگ، حس غربت را به بازیکنان منتقل می‌کرد.

صبا در دوران اوج خود، خانه بزرگترین اسطوره‌های فوتبال ایران بود. علی دایی (آقای گل جهان) سال‌های پایانی فوتبالش را در این تیم گذراند و اولین جام مربیگری‌اش را با سایپا گرفت اما در صبا هم مربیگری کرد. یحیی گل‌محمدی، سهراب بختیاری‌زاده، محمد نوازی و هادی طباطبایی از ستاره‌های نسل اول بودند. بعدها در قم، غلامرضا عنایتی (آقای گل تاریخ لیگ) و فریدون فضلی ماشین‌های گلزنی این تیم شدند. همچنین حامد لک و روزبه چشمی از بازیکنانی بودند که در صبای قم چهره شدند.

۱. خداحافظی شهریار: علی دایی، اسطوره فوتبال ایران، با پیراهن سایپا از فوتبال خداحافظی کرد اما دوران درخشان پایانی‌اش به عنوان کاپیتان در صباباتری بود که جام حذفی را بالای سر برد. ۲. انتقال سیاسی: انتقال صبا از تهران به قم یکی از بحث‌برانگیزترین تصمیمات تاریخ ورزش ایران بود که منتقدان آن را عامل نابودی باشگاه می‌دانند. ۳. برد تاریخی سوپرجام: برد ۴ بر ۰ مقابل فولاد قدرتمند در سوپرجام ۱۳۸۴، یکی از مقتدرانه‌ترین قهرمانی‌های تک‌بازی در ایران بود. ۴. مربیگری گواردیولای وطنی: عبدالله ویسی با تیمی جوان و گمنام در صبای قم نتایج خیره‌کننده‌ای گرفت و لقب گواردیولا را از آن خود کرد. ۵. انحلال غم‌انگیز: تیمی که روزی در لیگ قهرمانان آسیا بازی می‌کرد، چنان غریبانه منحل شد که حتی در لیگ دسته سه هم نتوانست حاضر شود و امتیاز آن نابود شد.