سایپا

سایپا، خورشید نارنجی فوتبال ایران. تیمی که ثابت کرد برای پادشاهی در فوتبال ایران، نیازی نیست حتماً سرخ یا آبی باشید. سایپا نماد تکیه بر ساختار، مدیریت صنعتی و پرورش استعدادهایی است که بعدها ستون‌های تخت جمشید فوتبال ایران را تشکیل دادند. آن‌ها تیمی هستند که سنت‌شکنی در خونشان است؛ از قهرمانی‌های برق‌آسا در بدو تاسیس تا فتح لیگ برتر با اسطوره زنده‌ای که همزمان در زمین می‌دوید و از کنار خط فرمان می‌داد.

باشگاه سایپا در سال ۱۳۶۸ (۱۹۸۹ میلادی) متولد شد. داستان آن‌ها شبیه به یک افسانه است؛ تیمی کوچک از کرج که پله‌های ترقی را نه یکی‌یکی، بلکه چندتاچندتا طی کرد. آن‌ها از دسته چهارم تهران شروع کردند و با قهرمانی‌های پیاپی در هر سال، خود را به بالاترین سطح فوتبال ایران رساندند. رکوردی که شاید هرگز در تاریخ فوتبال ایران تکرار نشود.

هنوز جوهر تاسیس باشگاه خشک نشده بود که سایپا در اوایل دهه ۷۰ شمسی (۱۹۹۳ و ۱۹۹۴) دست به کاری بزرگ زد. آن‌ها دو بار پیاپی قهرمان لیگ آزادگان (لیگ برتر وقت) شدند و جام حذفی را نیز فتح کردند تا در کمترین زمان ممکن، به دبل قهرمانی (لیگ و حذفی) برسند. دورانی که سایپا را به کابوس استقلال و پرسپولیس تبدیل کرد.

نقطه عطف تاریخ معاصر سایپا، فصل ۸۶-۱۳۸۵ بود. جایی که «شهریار فوتبال ایران»، علی دایی، در نقشی منحصر به فرد ظاهر شد. او هم کاپیتان بود، هم گلزن، و هم سرمربی! سایپا در آن سال با هدایت علی دایی و درخشش جوانانش، جام قهرمانی لیگ برتر خلیج فارس را در کرج بالای سر برد. تصویری جاودانه از علی دایی با جام قهرمانی و پیراهن نارنجی که در حافظه فوتبال ایران حک شده است.

اگر پیکان کارخانه بازیکن‌سازی است، سایپا «جواهرسازی» است. سیستم آکادمی سایپا یکی از دقیق‌ترین و پربازده‌ترین‌ها در خاورمیانه است. نام‌هایی چون مهدی ترابی، کریم انصاری‌فرد، مسعود شجاعی و ابراهیم صادقی (وفادارترین سرباز نارنجی) تنها بخشی از خروجی‌های این سیستم هستند که به اروپا و تیم ملی راه یافتند.

ابراهیم صادقی، اسطوره بی‌بدیل باشگاه سایپا است. مردی که تمام دوران فوتبال خود را با پیراهن نارنجی سپری کرد و لقب «نارنجی وفادار» را گرفت. او نماد تعصب و ثبات در باشگاهی است که بازیکنان زیادی در آن رفت و آمد داشته‌اند.

جدال سایپا و پیکان، نبرد غول‌های صنعتی ایران (سایپا و ایران‌خودرو) در زمین چمن است. این بازی که به «دربی خودروسازان» یا «دربی سکوت» (به دلیل تماشاگران کم اما فنی) معروف است، همواره از حساسیت‌های مدیریتی و حیثیتی برخوردار بوده است.

سایپا سال‌ها نماد فوتبال کرج بود و در ورزشگاه انقلاب کرج جهنمی برای رقبا می‌ساخت. اما در سال‌های اخیر بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه دستگردی تهران (پاس قوامین) برگزار می‌کند. این جابجایی بین تهران و کرج، بخشی از هویت سیال باشگاه شده است.

۳ قهرمانی در لیگ برتر ایران (جام آزادگان و لیگ خلیج فارس) و ۱ قهرمانی در جام حذفی، سایپا را در زمره پرافتخارترین تیم‌های غیر سرخابی ایران قرار می‌دهد. آن‌ها همچنین سابقه حضور در نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان آسیا را نیز در کارنامه دارند.

فلسفه فوتبال سایپا همواره بر پایه «نظم» و «جوان‌گرایی» استوار بوده است. آن‌ها معمولاً تیمی هستند که سخت گل می‌خورند و با دوندگی بی‌امان بازیکنان جوانشان، حریفان را کلافه می‌کنند. مربیانی مثل محمد مایلی‌کهن و مجید جلالی این فلسفه را در سایپا نهادینه کردند.

قدرت برند سایپا تنها در چمن سبز نیست. تیم فوتسال سایپا نیز یکی از قدرتمندترین تیم‌های ایران است که همواره مدعی قهرمانی بوده و بازیکنان بزرگی را به تیم ملی فوتسال تقدیم کرده است.

رنگ نارنجی، نماد انرژی، تحرک و خلاقیت است. سایپا تنها تیم بزرگ سطح اول ایران است که رنگ اصلی‌اش نارنجی است و این موضوع به آن‌ها هویتی بصری و متمایز در لیگ بخشیده است.

گروه خودروسازی سایپا، دومین قطب خودروسازی ایران، مالک این باشگاه است. حمایت مالی آن‌ها باعث شده سایپا حتی در بدترین روزهای نتیجه‌گیری، از نظر ساختاری و مالی دچار بحران‌های ویرانگر نشود.

سایپا تنها تیمی در تاریخ لیگ برتر است که سرمربی‌اش (علی دایی) در حالی که در زمین مسابقه گل می‌زد، همزمان تیم را کوچ می‌کرد و قهرمان شد! همچنین آن‌ها تنها تیمی هستند که در دهه ۷۰، بلافاصله پس از صعود از دسته پایین‌تر، قهرمان لیگ ایران شدند.

سایپا شاید میلیون‌ها هوادار مثل پرسپولیس و استقلال نداشته باشد، اما هواداران خاص خود را در کرج و بین کارکنان شرکت سایپا دارد. آن‌ها به ادب و احترام معروفند و جو ورزشگاه‌های سایپا معمولاً خانوادگی و آرام است.

سایپا در سال ۲۰۰۸ نماینده ایران در لیگ قهرمانان آسیا بود و توانست تا مرحله یک‌چهارم نهایی صعود کند، اما با شکست مقابل بنیادکار ازبکستان (که ریوالدو را در اختیار داشت) از دور رقابت‌ها کنار رفت.

در اواخر دهه ۹۰ و اوایل ۱۴۰۰، سایپا دچار نوسان شد و حتی طعم تلخ سقوط به لیگ یک را چشید. این سقوط شوک بزرگی به بدنه مدیریت ورزش کارگری ایران بود و باعث شد برنامه‌ریزی‌های جدیدی برای احیای این غول خفته انجام شود.

سایپا نه تنها بازیکن، بلکه مربی‌ساز هم بوده است. علی دایی مربیگری را از اینجا شروع کرد. جواد نکونام و مهدی تارتار نیز تجربیات گران‌بهایی در این باشگاه اندوختند.

رده‌های سنی سایپا (نوجوانان، جوانان، امید) همواره در لیگ‌های تهران و کشور قهرمان می‌شوند. این باشگاه به معنای واقعی کلمه یک اکوسیستم کامل فوتبالی دارد.

در سال ۲۰۲۵، سایپا با تکیه بر نسل جدید آکادمی خود و درس گرفتن از اشتباهات گذشته، بار دیگر به عنوان یک مدعی خاموش اما خطرناک در فوتبال ایران قد علم کرده است.