آغاز امامت: در سن حدود 8 سالگی پس از شهادت پدر، ردای امامت را بر دوش گرفتند و به مدت 33 سال رهبری شیعیان را بر عهده داشتند.
تولد و دوران کودکی
تبعید اجباری به سامرا
1
علت تبعید: متوکل عباسی که از نفوذ معنوی و محبوبیت امام در مدینه بیمناک بود و گزارشهایی مبنی بر میل مردم به ایشان دریافت کرده بود، دستور داد امام را به سامرا (مرکز خلافت نظامی) منتقل کنند.
تبعید اجباری به سامرا
2
نحوه انتقال: یحیی بن هرثمه مامور شد تا با خشونت و بیاحترامی امام را از مدینه به سامرا بیاورد. مردم مدینه هنگام خروج امام، به شدت گریستند.
تبعید اجباری به سامرا
3
ورود به سامرا: امام پس از ورود، در محلهای نظامی به نام «عسکر» اسکان داده شدند تا تحت نظارت مستقیم جاسوسان خلیفه باشند. به همین دلیل به ایشان و فرزندشان «عسکریین» میگویند.
تبعید اجباری به سامرا
4
مدت اقامت: امام هادی (ع) حدود 20 سال از عمر شریفشان را در سامرا در حبس خانگی یا تحت نظر شدید گذراندند.
تبعید اجباری به سامرا
فعالیتها و مبارزات
1
شبکه وکالت: به دلیل محدودیت شدید در ارتباط مستقیم با مردم، امام شبکه سازمانیافتهای از وکلا (نمایندگان) را در شهرها ایجاد کردند تا پیامها و وجوهات شرعی را مدیریت کنند.
فعالیتها و مبارزات
2
زیارت جامعه کبیره: یادگار ارزشمند امام که منشور امامشناسی شیعه است و در پاسخ به درخواست یکی از یاران برای شناخت کامل ائمه بیان شد.
فعالیتها و مبارزات
3
مبارزه با غالیان: امام به شدت با کسانی که در حق اهل بیت غلو میکردند مبارزه کرده و آنان را طرد نمودند.
فعالیتها و مبارزات
4
مناظرات علمی: پاسخگویی به شبهات کلامی و فقهی در دربار عباسی و اثبات حقانیت شیعه.
فعالیتها و مبارزات
شهادت و تدفین
1
زمان شهادت: سوم ماه رجب (بنا بر روایت مشهور).
شهادت و تدفین
2
نحوه شهادت: مسمومیت با زهر توسط معتز عباسی (یا معتمد).
شهادت و تدفین
3
محل دفن: در همان خانهای که در سامرا در آن زندگی میکردند و حبس بودند، به خاک سپرده شدند. بعدها حرم باشکوه عسکریین در آنجا بنا شد.
شهادت و تدفین
چرا امام هادی (ع) به سامرا تبعید شدند؟
متوکل عباسی، خلیفه ستمگر وقت، گزارشهای متعددی دریافت کرد که مردم مدینه به امام هادی (ع) گرایش پیدا کردهاند و احتمال قیام وجود دارد. او برای کنترل امام و قطع ارتباط ایشان با پایگاه اصلی شیعیان، دستور داد امام را به اجبار از مدینه به سامرا (که پادگان نظامی و مرکز حکومت بود) منتقل کنند. این تبعید، آغاز فصل دشواری از محاصره و آزار برای اهل بیت بود.
زندگی در محله عسکر و لقب عسکری
سامرا در آن زمان شهری بود که توسط معتصم عباسی برای اسکان لشکر ترکان بنا شده بود. امام هادی (ع) و فرزندشان امام حسن عسکری (ع) مجبور شدند در محلهای به نام «عسکر» (منطقه نظامی) زندگی کنند تا تمام رفت و آمدهایشان تحت کنترل باشد. به همین دلیل این دو امام بزرگوار به «عسکریین» شهرت یافتند.
شبکه وکالت؛ ابتکار مدیریتی امام هادی (ع)
با توجه به حصر خانگی و دشواری دسترسی مردم به امام، ایشان «سازمان وکالت» را تقویت و گسترش دادند. وکلا افرادی امین در شهرهای مختلف بودند که رابط بین امام و مردم بودند. این سیستم، جامعه شیعه را برای دوران غیبت امام زمان (عج) آماده کرد و از فروپاشی تشیع جلوگیری نمود.
زیارت جامعه کبیره؛ دانشنامه امامت
یکی از مهمترین اقدامات فرهنگی امام هادی (ع)، آموزش «زیارت جامعه کبیره» بود. در دورانی که جایگاه امام توسط غالیان یا دشمنان تحریف میشد، این زیارتنامه با زبانی فصیح و دقیق، مقامات ملکوتی و وظایف ائمه اطهار (ع) را تبیین کرد و به عنوان صحیحترین متن امامشناسی باقی ماند.
شهادت در غربت
سرانجام پس از سالها تحمل آزار و اذیت، زندانهای مکرر و بیحرمتیها (مانند احضار به بزم شراب متوکل)، امام هادی (ع) در سن حدود 41 سالگی با دسیسه خلیفه عباسی مسموم و به شهادت رسیدند. پیکر مطهر ایشان در همان خانه مسکونیشان در سامرا دفن شد.
سوالات متداول
امام هادی (ع) چند سال امامت کردند؟
حدود ۳۳ سال (از سال ۲۲۰ تا ۲۵۴ هجری قمری).
چه کسی امام هادی (ع) را به سامرا احضار کرد؟
متوکل عباسی، که از دشمنترین خلفا نسبت به اهل بیت بود.
چرا به ایشان هادی میگویند؟
هادی یعنی هدایتکننده؛ ایشان در دورانی پر از شبهات و فرقههای انحرافی، مردم را به صراط مستقیم هدایت کردند.
مهمترین اثر مکتوب باقی مانده از امام هادی چیست؟
زیارت جامعه کبیره و زیارت غدیریه از مهمترین میراثهای ایشان هستند.
سامرا در کدام کشور است؟
در کشور عراق و در شمال شهر بغداد واقع شده است.
آیا امام هادی (ع) در سامرا زندانی بودند؟
بله، ایشان هم در زندانهای رسمی خلیفه بودند و هم در خانه خود تحت نظر شدید (حصر خانگی) قرار داشتند.
نام مادر امام هادی (ع) چه بود؟
بانویی پاکدامن به نام سمانه مغربیه (که به ایشان سیده میگفتند).
امام هادی (ع) چند فرزند داشتند؟
فرزندان ایشان شامل امام حسن عسکری (ع)، حسین، محمد (سید محمد که مزارش معروف است) و جعفر بودند.
معنی نقی چیست؟
نقی به معنای پاک و پاکیزه است؛ لقبی که نشاندهنده عصمت و طهارت ایشان است.
چه درسی از زندگی امام هادی میتوان گرفت؟
استقامت در برابر ظالم، حفظ شبکه ارتباطی با مومنان و روشنگری علمی حتی در سختترین شرایط خفقان.