شب پنجم محرم در سنت عزاداری، به نامهای مختلفی شناخته میشود. مشهورترین انتساب به حضرت عبدالله بن حسن (ع)، فرزند خردسال امام حسن مجتبی (ع) است که در لحظات آخر عاشورا به شهادت رسید. همچنین نام زهیر بن قین، فرمانده جناح راست سپاه امام و حبیب بن مظاهر نیز در این شب و شبهای اطراف آن بسیار برده میشود. این شب، شب نمایش عشق و معرفت در سنین مختلف است.
عبدالله، کودکی حدوداً ۱۱ ساله بود که در خیمه نزد حضرت زینب (س) امانت بود. در لحظات پایانی که امام حسین (ع) در گودال قتلگاه مجروح افتاده بود، عبدالله تاب نیاورد و با فرار از دست عمهاش، خود را به عمو رساند. او دست خود را سپر شمشیر دشمن کرد و در آغوش عمویش به شهادت رسید. فریاد «والله لا افارق عمی» او، شعار جاودانه ولایتمداری است.
زهیر بن قین بجلی، ابتدا از هواداران عثمان بود و سعی میکرد با کاروان امام حسین (ع) روبرو نشود. اما یک دعوت و ملاقات کوتاه با امام، او را چنان دگرگون کرد که به یکی از فداییترین یاران تبدیل شد. او در شب عاشورا سوگند خورد که اگر هزار بار کشته و زنده شود، باز هم دست از یاری امام نخواهد کشید. زهیر الگوی کسانی است که دیر میآیند، اما درست میآیند.
شب پنجم حاوی دو پیام مهم است: نخست اینکه دفاع از حق سن و سال نمیشناسد (عبدالله)، و دوم اینکه راه توبه و پیوستن به جبهه حق همیشه باز است (زهیر). این شب به ما میآموزد که بصیرت، عاملی فراتر از سن و سابقه است.
روضههای شب پنجم معمولاً سنگین و جانسوز است، زیرا گریز به گودال قتلگاه دارد. شهادت عبدالله در آغوش امام، تداعیکننده روضه علی اصغر (ع) و وداعهای آخر است.
