شمر ملعون به پشت خیمهها آمد و فریاد زد: خواهرزادگان من کجایند؟ عباس و برادرانش سکوت کردند.
روایت_ماجرا
2
امام حسین (ع) فرمود: پاسخش را بدهید، هرچند فاسق است. عباس (ع) جلو رفت و فرمود: چه میخواهی؟
روایت_ماجرا
3
شمر گفت: برای شما از ابن زیاد اماننامه گرفتهام. خودتان را به کشتن ندهید، حسین را رها کنید.
روایت_ماجرا
4
رگهای غیرت عباس (ع) متورم شد. فریاد زد: بریده باد دستانت و لعنت بر امانی که آوردهای!
روایت_ماجرا
5
عباس (ع) فرمود: ای دشمن خدا! به ما امان میدهی در حالی که پسر رسول خدا در امان نیست؟
روایت_ماجرا
6
ما را دعوت میکنی که از یاری برادرمان دست برداریم و به اطاعت ملعونین درآییم؟
روایت_ماجرا
7
شمر سرافکنده و خشمگین بازگشت. او نمیدانست که عباس (ع)، فداییِ حسین (ع) است، نه تشنهی زندگی.
روایت_ماجرا
8
این اماننامه، آزمون بزرگ وفاداری بود. عباس (ع) نشان داد که پیوند اعتقادی، محکمتر از پیوند خونی است.
روایت_ماجرا
9
رد کردن اماننامه، یعنی انتخاب شهادت سرخ در کنار حق، به جای زندگی ننگین در کنار باطل.
روایت_ماجرا
10
عباس (ع) با این کار، نام خود را به عنوان «سلطان ادب و وفا» در تاریخ ثبت کرد.
روایت_ماجرا
دیالوگ_های_ماندگار
1
شمر: ای پسران امالبنین، شما در امانید.
دیالوگ_های_ماندگار
2
عباس (ع): وای بر تو! آیا ما در امان باشیم و فرزند زهرا (س) در معرض قتل؟
دیالوگ_های_ماندگار
3
عباس (ع): اگر دایی ما نبودی (همقبیلهای)، پاسخ تو شمشیر بود.
دیالوگ_های_ماندگار
4
عباس (ع): ما نیازی به امان شما نداریم. امانِ خدا بهتر از امانِ پسر سمیه است.
دیالوگ_های_ماندگار
تحلیل_رفتار
1
اماننامه یک جنگ روانی بود برای ایجاد تفرقه در سپاه امام.
تحلیل_رفتار
2
پاسخ عباس (ع) نقشههای دشمن را نقش بر آب کرد و روحیه سپاه امام را بالا برد.
تحلیل_رفتار
3
این واقعه نشان داد که در مکتب عاشورا، «بصیرت» بر «قومیت» مقدم است.
تحلیل_رفتار
شعر
1
اماننامه بر او دادند تا از حسین دل بردارد / ندانستند که عباس، بیحسین، جانی ندارد.
شعر
2
شمر آمد و گفت: آیید سوی لشگر ما / عباس خروشید که: نفرین بر تو و اختر ما.
شعر
3
ما زنده به عشقیم، نه به لطفِ یزید / لعنت به امانی که تو باشی نوید.
شعر
4
امانِ من، نگاهِ حسین است و بس / نخواهم امان از، ناکس و هر کس.
شعر
اماننامه شمر؛ توطئه یا قومیتگرایی؟
در عصر روز تاسوعا، شمر بن ذیالجوشن که از قبیله بنیکلاب (قبیله مادری حضرت عباس) بود، اماننامهای از عبیدالله بن زیاد برای حضرت عباس (ع) و سه برادرش آورد. هدف شمر، دلسوزی نبود؛ بلکه میخواست با جدا کردن فرمانده سپاه امام، مقاومت حسینی را بشکند و تفرقه ایجاد کند. این حرکت یک جنگ روانی تمامعیار بود.
پاسخ کوبنده و تاریخی حضرت عباس (ع)
واکنش حضرت عباس (ع) به این پیشنهاد، درس جاودانه ولایتمداری است. ایشان ابتدا اعتنایی نکردند، اما به دستور امام پاسخ دادند. حضرت با لحنی تند و قاطع فرمودند: «تبت یداک...» (دستانت بریده باد). ایشان تصریح کردند که ننگ است ما در امان باشیم ولی پسر دختر پیامبر (ص) در محاصره و خطر باشد. این پاسخ، شمر را تحقیر کرد.
نسبت فامیلی شمر و حضرت عباس
بسیاری به اشتباه تصور میکنند شمر دایی واقعی حضرت عباس بوده است. در حالی که در فرهنگ عرب، به افراد همقبیله نیز «دایی» (خال) میگفتند. امالبنین (مادر حضرت عباس) و شمر هر دو از قبیله بنیکلاب بودند، اما برادر و خواهر نبودند. شمر از این اشتراک قبیلهای سوءاستفاده کرد.
معنای «امان خدا» در کلام عباس
حضرت عباس (ع) در رد اماننامه فرمود: «امان الله خیر من امان ابن سمیه» (امان خدا بهتر از امان پسر سمیه است). این جمله نشان میدهد که امنیت واقعی در پناه خدا و شهادت است، نه در زنده ماندن ذلتبار تحت پرچم ظالمان. جهانبینی عباس (ع)، امنیت را در سعادت اخروی میدید.
درس اماننامه برای امروز
اماننامه شمر، نماد وعدههای فریبنده دشمنان در هر عصر است که سعی دارند با تطمیع و وعده امنیت یا رفاه، مؤمنین را از مسیر حق و ولایت جدا کنند. پاسخ حضرت عباس (ع)، الگوی «نه» گفتن به شیطان و استکبار است.
سوالات متداول
آیا شمر دایی حضرت عباس بود؟
خیر، شمر و مادر حضرت عباس (امالبنین) هر دو از قبیله «بنیکلاب» بودند و طبق رسم عرب به همقبیلهای دایی میگفتند، اما نسبت برادری نداشتند.
اماننامه در چه زمانی آورده شد؟
عصر روز نهم محرم (تاسوعا).
هدف شمر از آوردن اماننامه چه بود؟
تضعیف روحیه سپاه امام، ایجاد تفرقه و جدا کردن فرمانده اصلی (عباس) از امام حسین (ع).
حضرت عباس در پاسخ شمر چه گفت؟
فرمود: «خدا تو و اماننامهات را لعنت کند. آیا به ما امان میدهی و پسر رسول خدا در امان نیست؟»
واکنش امام حسین (ع) به آمدن شمر چه بود؟
امام به حضرت عباس فرمود: «پاسخش را بدهید، اگرچه فاسق است» (رعایت ادب حتی با دشمن).
چرا شمر فکر میکرد عباس (ع) اماننامه را میپذیرد؟
چون فکر میکرد پیوند قبیلهای و ترس از مرگ میتواند ایمان آنها را سست کند، اما شناخت درستی از عباس نداشت.
نام برادران حضرت عباس که اماننامه شاملشان میشد چه بود؟
جعفر، عثمان و عبدالله (فرزندان امالبنین و حضرت علی (ع)).
آیا مادر حضرت عباس در کربلا بود؟
خیر، حضرت امالبنین در مدینه بود و بعداً خبر شهادت فرزندانش را شنید.
درس ماجرای اماننامه چیست؟
ترجیح دادن ولایت و عقیده بر روابط خونی و قومی، و فریب نخوردن در برابر وعدههای دشمن.
عاقبت شمر چه شد؟
او در کربلا جنایات بسیاری کرد و سرانجام توسط یاران مختار ثقفی به درک واصل شد.