در روز فتح مکه، زمانی که سعد بن عباده (یکی از فرماندهان) شعار «الیوم یوم الملحمة» (امروز روز انتقام و کشتار است) سر داد، پیامبر اکرم (ص) بلافاصله واکنش نشان دادند. ایشان پرچم را از او گرفتند و به حضرت علی (ع) دادند و فرمودند شعار را تغییر دهید: «الیوم یوم المرحمة» (امروز روز رحمت و مهربانی است). این اقدام راهبردی، ماهیت اسلام را به جهانیان نشان داد که هدف اسلام، هدایت است نه کشتار؛ و قدرت اسلام در خدمت ارزشهای انسانی است.
جمله تاریخی پیامبر (ص) خطاب به سران قریش که پرسیدند با ما چه میکنی؟ فرمود: «اذهبوا فانتم الطلقاء» (بروید که شما آزادشدگانید). این فرمان عفو عمومی، شامل کسانی شد که بدترین شکنجهها، تحریمها و جنگها را علیه مسلمانان تحمیل کرده بودند. این واقعه در تاریخ فتوحات جهان بینظیر است؛ معمولاً فاتحان، شهرها را غارت و دشمنان را قتلعام میکردند، اما پیامبر (ص) همه را بخشید و امنیت جان و مالشان را تضمین کرد.
رفتار کریمانه پیامبر (ص) تأثیر روانی عمیقی بر مشرکان گذاشت. کسانی که انتظار مرگ داشتند، با زندگی و آزادی روبرو شدند. این شوکِ مثبت باعث شد تا بسیاری از آنان (از جمله ابوسفیان و هند) نه از ترس شمشیر، بلکه تحت تأثیر بزرگواری اسلام، ایمان بیاورند (هرچند ایمان برخی ظاهری بود). قرآن در سوره نصر به این هجوم مردم به دین خدا اشاره میکند: «و رأیت الناس یدخلون فی دین الله افواجا».
در دنیای امروز که گروههای تکفیری و افراطی با نام اسلام، چهرهای خشن و خونریز از دین ارائه میدهند، بازخوانی ماجرای عفو عمومی فتح مکه ضروری است. پیامبر (ص) حتی قاتلان عموی خود (حمزه) را بخشید. این سیره خط بطلانی است بر تفکرات انحرافی که اسلام را دین خشونت معرفی میکنند. اسلام واقعی، اسلامِ «رحمة للعالمین» است که در فتح مکه تبلور یافت.
عفو عمومی فتح مکه تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه یک درس زندگی است. اگر پیامبر (ص) با آن حجم از ظلمهایی که دیده بود، توانست ببخشد، ما نیز باید بتوانیم در زندگی شخصی، از خطاهای دیگران بگذریم. به ویژه در ماه مبارک رمضان، کینهزدایی و آشتی با خویشاوندان و دوستان، اقتدا به سنت رسول الله (ص) است.
