برای درک جشن فروردینگان، باید با ساختار تقویم ایران باستان آشنا بود. در این تقویم، هر ماه دقیقاً ۳۰ روز داشت و ۵ روز باقیمانده سال «پنجه دزدیده» یا «اندزگاه» نامیده میشد. هر یک از ۳۰ روز ماه نامی مقدس داشتند؛ برای مثال روز اول «هرمز»، روز دوم «بهمن» و روز نوزدهم «فروردین» نام داشت. جشنهای ماهیانه زمانی برگزار میشدند که نام روز با نام ماه یکی میشد. فروردینگان (۱۹ فروردین)، تیرگان (۱۳ تیر)، مهرگان (۱۶ مهر) و اسفندگان (۵ اسفند) از مشهورترین این جشنها هستند.
«فروردین یشت»، سیزدهمین یشت از کتاب اوستا و یکی از مفصلترین و کهنترین بخشهای آن است. این سرود منحصراً در ستایش فروهرها سروده شده است. در این متن ادبی و حماسی، نام بسیاری از پهلوانان، پادشاهان و زنان نامدار ایران باستان ذکر شده و به فروهر آنان درود فرستاده شده است. جشن فروردینگان در واقع تجلی عملی مفاهیمی است که در فروردین یشت آمده است؛ یعنی یادآوری اینکه قهرمانان و نیکان هرگز نمیمیرند.
در باورهای ایرانی، «روان» و «فروهر» دو جزء متفاوت هستند. روان همان چیزی است که مسئول اعمال انسان است و پس از مرگ باید پاسخگو باشد (به بهشت یا دوزخ برود). اما فروهر، گوهری پاک و ایزدی است که فقط نقش راهنما را دارد و در گناهان انسان شریک نیست. پس از مرگ، روان بر اساس اعمالش داوری میشود، اما فروهر که پاک مطلق است، به عالم بالا نزد خداوند بازمیگردد. جشن فروردینگان بیشتر بر ستایش این جنبه پاک و خدایی انسان تمرکز دارد.
پس از ورود اسلام به ایران، بسیاری از آیینهای باستانی با باورهای اسلامی تلفیق شدند. سنت زیارت اهل قبور در روزهای خاص (مثل شب جمعه، روزهای عید و ۱۹ فروردین)، روشن کردن شمع یا چراغ، شستن قبر با گلاب و پخش کردن خیرات (حلوا و خرما)، شباهتهای انکارناپذیری با آیینهای فروردینگان دارد. این نشان میدهد که احترام به درگذشتگان، یک اصل ثابت در فرهنگ ایرانی-اسلامی بوده که در طول تاریخ تداوم یافته است.
یکی از نکات جالب در متون مربوط به فروردینگان و فروردین یشت، برده شدن نام زنان نامدار و پارسا در کنار مردان است. این موضوع نشاندهنده جایگاه والای زنان در ایران باستان است. فروهر زنان پاکدامن نیز همسنگ فروهر مردان ستایش میشود و در جشن فروردینگان، مادران و مادربزرگان درگذشته با احترام ویژهای یاد میشدند. این برابری معنوی، از ویژگیهای بارز فرهنگ ایرانی است.
