حدیث معروف امام رضا (ع) خطاب به «ریان بن شبیب» در روز اول محرم، به عنوان منشور و دستورالعمل جامع عزاداری شیعیان شناخته میشود. در این روایت، امام با سوز و گداز خاصی مصائب جدشان را یادآوری میکنند و نقشهراهی برای پیروان خود ترسیم مینمایند. این حدیث نشان میدهد که عزاداری برای امام حسین (ع) تنها یک رسم نیست، بلکه یک استراتژی الهی برای پاکسازی روح و حفظ دین است.
امام رضا (ع) با صراحت میفرمایند: «اگر بر حسین گریه کنی... خدا تمام گناهانت را میآمرزد». این وعده بزرگ، نشاندهنده عظمت کار سیدالشهدا و تاثیر اشک بر ایشان در عالم ملکوت است. البته این آمرزش به معنای مجوز برای گناه نیست، بلکه به معنای قابلیت تحول روحی و بازگشت (توبه) است که اشک بر حسین (ع) در دل ایجاد میکند.
یکی از نکات کلیدی توصیه امام رضا (ع)، یادگیری نحوه شریک شدن در ثواب شهدای کربلاست. ایشان میفرمایند هرگاه یاد کربلا افتادید بگویید: «یا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً». این جمله یعنی اعلام آمادگی و همراهی قلبی با جبهه حق. با این نیت، انسان قرنها بعد از عاشورا، در اجر یاران حسین (ع) شریک میشود.
امام رضا (ع) دو بال پرواز را معرفی میکنند: «تولی» (محبت و زیارت امام) و «تبری» (لعن دشمنان و قاتلان). ایشان میفرمایند برای همنشینی با پیامبر در بهشت، باید قاتلان حسین (ع) را لعنت کرد. این یعنی بیتفاوت نبودن در برابر ظلم و خط فاصل داشتن با دشمنان خدا.
شیعیان معمولاً عزاداریهای ماه محرم و صفر را با شهادت امام رضا (ع) در روز ۳۰ صفر به پایان میرسانند. این تقارن معنادار است؛ گویی امام رضا (ع) صاحب عزای نهایی است و زائران پس از دو ماه گریه، نامه قبولی اعمال خود را از دستان ایشان و در مشهد الرضا (یا با زیارت از راه دور) دریافت میکنند.
