شیر مادر در ۶ ماه اول، آب و غذای کامل است؛ نوزاد به هیچ چیز دیگری حتی آب نیاز ندارد.
نکات_طلایی
2
آغوز (شیر زرد رنگ روزهای اول) اولین واکسن نوزاد است؛ هرگز آن را دور نریزید.
نکات_طلایی
3
تغذیه انحصاری با شیر مادر، ضریب هوشی کودک را تا ۸ واحد افزایش میدهد.
نکات_طلایی
4
تماس پوست با پوست بلافاصله پس از تولد، کلید شروع موفق تغذیه با شیر مادر است.
نکات_طلایی
5
گریه نوزاد همیشه نشانه گرسنگی نیست؛ گاهی نیاز به آغوش یا تعویض پوشک دارد.
نکات_طلایی
6
شیر مادر همیشه آماده، تازه و با دمای مناسب است؛ بدون نیاز به شستن شیشه و جوشاندن آب.
نکات_طلایی
7
مکیدن نوزاد، بهترین محرک برای تولید شیر است؛ هر چه بیشتر بمکد، شیر بیشتر میشود.
نکات_طلایی
8
شیر شبانه دارای هورمونهایی است که به خواب بهتر نوزاد و مادر کمک میکند.
نکات_طلایی
9
از پستانک و شیشه شیر در ماه اول استفاده نکنید تا نوزاد دچار سردرگمی نوک پستان نشود.
نکات_طلایی
10
آروغ گرفتن نوزاد پس از هر وعده شیردهی، از دلدرد و کولیک جلوگیری میکند.
نکات_طلایی
باورهای_غلط
1
باور غلط: شیرم رقیق است و بچه سیر نمیشود. واقعیت: شیر مادر در ابتدای وعده رقیق (برای رفع تشنگی) و در انتها غلیظ و چرب (برای سیری) است.
باورهای_غلط
2
باور غلط: سینههای کوچک شیر ندارند. واقعیت: سایز سینه ربطی به بافت غددی شیرساز ندارد.
باورهای_غلط
3
باور غلط: وقتی مادر بیمار است نباید شیر بدهد. واقعیت: در اکثر بیماریهای معمولی، پادتنها از طریق شیر به نوزاد میرسند و او را ایمن میکنند.
باورهای_غلط
4
باور غلط: شیرخشک بچه را تپلتر و سالمتر میکند. واقعیت: چاقی ناشی از شیرخشک ممکن است ناسالم باشد؛ رشد طبیعی با شیر مادر بهتر است.
باورهای_غلط
5
باور غلط: شیر مادر بعد از ۶ ماه خاصیتی ندارد. واقعیت: شیر مادر همچنان منبع اصلی پروتئین و ایمنی در سال اول و دوم زندگی است.
باورهای_غلط
سلامت
1
تغذیه با شیر مادر خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) را کاهش میدهد.
سلامت
2
کودکان شیرمادری دندانهای مرتبتر و فک تکاملیافتهتری دارند.
سلامت
3
آنزیمهای موجود در شیر مادر به هضم غذا کمک کرده و از یبوست نوزاد جلوگیری میکنند.
سلامت
4
شیر مادر از عفونتهای تنفسی، گوش درد و اسهال در نوزادان پیشگیری میکند.
سلامت
5
مادرانی که دیابت بارداری داشتهاند، با شیردهی میتوانند قند خون خود و نوزاد را تنظیم کنند.
سلامت
6
آهن موجود در شیر مادر، هرچند کم است، اما جذب بسیار بالایی دارد.
سلامت
7
شیردهی باعث ترشح هورمون عشق (اکسیتوسین) و کاهش استرس مادر و نوزاد میشود.
سلامت
8
ویتامین D تنها ویتامینی است که در شیر مادر کم است و باید از روز ۱۵ تولد به نوزاد قطره داده شود.
سلامت
9
شیر مادر با تغییر سن کودک تغییر میکند و همیشه متناسب با نیاز اوست.
سلامت
10
تغذیه صحیح نوزاد، سرمایهگذاری برای سلامت قلب و عروق در بزرگسالی است.
سلامت
توصیه
1
به نوزاد اجازه دهید هر چقدر میخواهد و هر زمان میخواهد شیر بخورد (تغذیه بر اساس تقاضا).
توصیه
2
در هر وعده، اجازه دهید نوزاد یک سینه را کاملاً تخلیه کند تا به شیر چرب انتهایی برسد.
توصیه
3
وضعیت صحیح شیردهی (بغل گرفتن نوزاد) از زخم شدن سینه و خستگی مادر جلوگیری میکند.
توصیه
4
اگر شیرتان کم است، قبل از شیرخشک دادن، با یک مشاور شیردهی مشورت کنید.
توصیه
5
مادران شاغل میتوانند شیر خود را دوشیده و در یخچال یا فریزر نگهداری کنند.
توصیه
6
از مصرف خودسرانه دارو و دمنوشهای گیاهی در دوران شیردهی پرهیز کنید.
توصیه
7
شیردهی در حالت خوابیده (به پهلو) برای استراحت مادر و شیردهی شبانه بسیار راحت است.
توصیه
8
نوزاد را با لباس زیاد نپوشانید تا هنگام شیر خوردن خوابآلود نشود.
توصیه
9
علائم گرسنگی نوزاد (چرخاندن سر، مکیدن دست) را بشناسید و قبل از گریه شدید شیر دهید.
توصیه
10
صبر و آرامش، کلید موفقیت در روزهای اول شیردهی است.
توصیه
اهمیت ساعت طلایی اول
شروع تغذیه با شیر مادر در ساعت اول پس از تولد (Golden Hour) حیاتی است. نوزاد در این زمان هوشیار است و رفلکس مکیدن قوی دارد. تماس پوست با پوست در این ساعت باعث برقراری پیوند عاطفی، تنظیم دمای بدن نوزاد و تحریک تولید شیر در مادر میشود.
شیر پیشین و شیر پسین چیست؟
شیر مادر در طول یک وعده تغذیه تغییر میکند. بخش اول (Foremilk) آبکی و شیرین است تا تشنگی نوزاد را برطرف کند. بخش دوم (Hindmilk) که در انتهای تخلیه سینه میآید، غلیظ، سفید و پرچرب است که باعث سیری و وزنگیری نوزاد میشود. بنابراین نباید زود سینه را از دهان نوزاد گرفت یا تعویض کرد.
نشانههای گرسنگی و سیری نوزاد
نوزاد گرسنه سرش را میچرخاند، دهانش را باز میکند، دستش را میمکد و در نهایت گریه میکند. نشانههای سیری شامل رها کردن سینه، شل شدن بدن و دستها، و خوابیدن آرام است. گریه همیشه نشانه گرسنگی نیست و نباید نوزاد را بیش از حد تغذیه کرد.
ذخیرهسازی شیر مادر
شیر دوشیده شده مادر را میتوان در دمای اتاق (تا ۴ ساعت)، در یخچال (تا ۴ روز) و در فریزر (تا ۶ ماه) نگهداری کرد. برای استفاده از شیر فریز شده، نباید آن را جوشاند یا در مایکروویو گذاشت، بلکه باید به آرامی در دمای محیط یا آب ولرم ذوب شود تا خواص آن حفظ گردد.
ویتامینها و مکملهای ضروری
شیر مادر کاملترین غذاست، اما نوزادان از روز ۱۵ تولد تا ۲ سالگی نیاز به قطره ویتامین A+D (یا مولتیویتامین) دارند. همچنین قطره آهن معمولاً از ۶ ماهگی (همزمان با شروع غذای کمکی) شروع میشود. مادر نیز باید در دوران شیردهی مکملهای کلسیم و آهن خود را طبق نظر پزشک ادامه دهد.
سوالات متداول
آیا نوزاد به آب قند نیاز دارد؟
خیر، مطلقاً ممنوع است. آب قند باعث سیری کاذب، عدم تمایل به شیر مادر و آسیب به روده نوزاد میشود.
کولیک نوزادی چیست؟
گریههای شدید و طولانی نوزاد سالم که معمولاً عصرها اتفاق میافتد و تا ۳-۴ ماهگی ادامه دارد. علت دقیق آن معلوم نیست اما حساسیت به پروتئین گاوی یا نفاخ بودن شیر مادر میتواند موثر باشد.
چرا نوزاد شیر را بالا میآورد؟
رفلاکس یا بالا آوردن مقدار کمی شیر (پنیرک) در نوزادان طبیعی است چون دریچه معده آنها هنوز شل است. آروغ گرفتن و خواباندن روی سطح شیبدار کمک میکند.
چه زمانی غذای کمکی را شروع کنیم؟
پایان ۶ ماهگی. زودتر شروع کردن باعث آلرژی و کمتر خوردن شیر مادر میشود؛ دیرتر شروع کردن هم باعث کندی رشد میشود.
شیر خشک گیگوز یا نان؟
انتخاب برند شیرخشک (در صورت لزوم) باید با نظر پزشک و متناسب با گوارش نوزاد باشد.
آیا قطره شیرافزا موثر است؟
بله، قطرههای گیاهی حاوی رازیانه، شنبلیله و زیره میتوانند به افزایش شیر کمک کنند، اما جایگزین مکیدن مکرر نوزاد نیستند.
زردی نوزاد و شیر مادر چه رابطهای دارند؟
دو نوع زردی داریم: زردی ناشی از کم شیر خوردن (که با افزایش شیردهی درمان میشود) و زردی شیر مادر (که نادر است و گاهی نیاز به قطع موقت شیر دارد). نظر پزشک شرط است.
آیا رنگ شیر مادر تغییر میکند؟
بله، بسته به غذایی که مادر میخورد (مثلا سبزیجات یا چغندر) ممکن است رنگ شیر کمی تغییر کند که طبیعی است.
شیردهی تا کی واجب است؟
از نظر شرعی و بهداشتی، ۲۱ ماه شیردهی حق کودک است و بهتر است تا ۲۴ ماه کامل شود.
چگونه بفهمیم نوزاد به پروتئین گاوی حساسیت دارد؟
وجود رگههای خون در مدفوع، اگزما و بیقراری شدید پس از مصرف لبنیات توسط مادر، میتواند نشانه حساسیت باشد.