مجمع عمومی سازمان ملل متحد، روز ۲۴ ژانویه (۴ بهمن) را به عنوان روز جهانی آموزش نامگذاری کرده است تا بر نقش کلیدی آموزش در ایجاد صلح و توسعه پایدار تأکید کند. هدف از این روز، یادآوری این نکته است که آموزش یک حق انسانی، یک کالای عمومی و یک مسئولیت همگانی است. بدون آموزش فراگیر و عادلانه، کشورها نمیتوانند به چرخههای فقر پایان دهند و به برابری جنسیتی و رشد اقتصادی دست یابند.
در فرهنگ ایرانی و اسلامی، آموزش جایگاه بسیار رفیعی دارد. اولین آیاتی که بر پیامبر اسلام (ص) نازل شد، با امر به خواندن (اقرأ) آغاز شد و احادیث بسیاری بر طلب علم از گهواره تا گور تأکید دارند. ایرانیان نیز از دیرباز به دانشدوستی شهره بودهاند و مراکز علمی کهنی چون جندیشاپور گواه این ادعاست. روز جهانی آموزش فرصتی است تا این میراث غنی را ارج نهیم و بر تداوم آن بکوشیم.
با وجود پیشرفتهای بسیار، هنوز میلیونها کودک و نوجوان در سراسر جهان از حق تحصیل محروم هستند. فقر، جنگ، تبعیض و نبود زیرساختهای مناسب از جمله موانع اصلی بر سر راه آموزش هستند. همچنین در دوران مدرن، چالشهایی مانند شکاف دیجیتالی و نیاز به بازنگری در شیوههای سنتی آموزش مطرح شده است که نیازمند توجه ویژه در روز جهانی آموزش است.
یونسکو هر ساله شعاری را برای این روز انتخاب میکند که بر یکی از جنبههای مهم آموزش تمرکز دارد. موضوعاتی مانند «تغییر مسیر، دگرگونی آموزش»، «سرمایهگذاری روی مردم، اولویتدهی به آموزش» و نقش هوش مصنوعی در آموزش، از جمله محورهای مورد بحث در سالهای اخیر بودهاند. این شعارها جهتگیری سیاستهای جهانی را برای یک سال آینده مشخص میکنند.
آموزش آنلاین و استفاده از فناوریهای نوین، چهره یادگیری را تغییر داده است. روز جهانی آموزش فرصتی برای بررسی فرصتها و تهدیدهای فضای مجازی در عرصه تعلیم و تربیت است. دسترسی به اینترنت و ابزارهای هوشمند میتواند عدالت آموزشی را گسترش دهد، اما همزمان نیازمند نظارت و تولید محتوای بومی و فرهنگی مناسب است.
