روز جهانی موزه (۱۸ مه) توسط شورای بینالمللی موزهها (ICOM) نامگذاری شده است تا بر اهمیت موزهها به عنوان ابزاری برای تبادل فرهنگی، غنیسازی فرهنگها و ایجاد درک متقابل میان مردم تأکید کند. هر ساله شعاری برای این روز انتخاب میشود که محور فعالیتهای موزهها در سراسر جهان قرار میگیرد. در این روز، بسیاری از موزهها بازدید رایگان یا برنامههای ویژهای برای عموم مردم دارند.
ایران به عنوان کشوری با تمدن چند هزار ساله، دارای موزههای متنوع و غنی است. «موزه ملی ایران» (موزه ایران باستان) مادر موزههای کشور است که آثار دوران پارینه سنگی تا اسلامی را در خود جای داده است. «موزه جواهرات ملی» یکی از بینظیرترین مجموعههای جواهر در جهان است. موزههای تخصصی مانند موزه فرش، موزه آبگینه، موزه سینما و موزههای دفاع مقدس، طیف وسیعی از علایق را پوشش میدهند. همچنین کاخموزههایی مانند گلستان، سعدآباد و نیاوران، راوی تاریخ معاصر ایران هستند.
در فرهنگ اسلامی، دیدن آثار گذشتگان تنها برای تفریح نیست، بلکه برای «عبرت» است. قرآن کریم بارها انسانها را به سیر در زمین و نگریستن به عاقبت پیشینیان دعوت کرده است. موزهها با نمایش اوج قدرت و هنر تمدنهایی که اکنون از بین رفتهاند، ناپایداری دنیا و قدرت لایزال الهی را یادآور میشوند و انسان را به تفکر وامیدارند.
با پیشرفت تکنولوژی، مفهوم موزه تغییر کرده است. تورهای مجازی ۳۶۰ درجه، واقعیت افزوده (AR) و راهنماهای دیجیتال، امکان بازدید از موزهها را برای کسانی که نمیتوانند سفر کنند فراهم کردهاند. موزههای ایران نیز گامهایی در این جهت برداشتهاند تا میراث فرهنگی کشور را در بستر دیجیتال به جهانیان معرفی کنند.
بازدید از موزه آدابی دارد که رعایت آنها نشاندهنده سطح فرهنگ جامعه است. سکوت و آرامش برای تمرکز دیگران، عدم استفاده از فلاش دوربین (که به آثار آسیب میزند)، لمس نکردن اشیاء و ویترینها، و پیروی از مسیرهای تعیین شده، از اصول اولیه موزهگردی است. آموزش این آداب به کودکان، نسلی حافظ میراث فرهنگی تربیت میکند.
