دوران امام صادق (ع) عصر شکوفایی علمی و فرهنگی جهان اسلام بود. ایشان با استفاده از فضای باز سیاسی ناشی از درگیری بنیامیه و بنیعباس، دانشگاهی عظیم تأسیس کردند که در آن نه تنها فقه، بلکه علومی نظیر نجوم، شیمی، طب و کلام تدریس میشد. پژوهشگران امروزی، ایشان را الگوی آزاداندیشی و تخصصگرایی میدانند.
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «یک ساعت تفکر (پژوهش) از هفتاد سال عبادت بهتر است». این حدیث نشاندهنده جایگاه والای تحقیق و تدبر در دین اسلام است. تبریک ۱۷ ربیع به پژوهشگران، یادآوری این نکته است که دین و علم در اسلام جداییناپذیرند.
رهبر معظم انقلاب همواره بر «جنبش نرمافزاری» و «تولید علم» تأکید داشتهاند. اعیاد مذهبی مانند میلاد امام صادق (ع)، فرصتی مناسب برای تقدیر از نخبگانی است که با پژوهشهای خود، استقلال علمی کشور را تضمین میکنند.
پژوهشگر واقعی به دنبال حقیقت است و امام صادق (ع) به عنوان «کاشف حقایق» و «صادق» (راستگو)، بهترین الگو برای صداقت علمی و پرهیز از سرقت ادبی یا تحریف دادهها در پژوهش است.
امام صادق (ع) با دانشمندان ادیان و مکاتب مختلف (حتی مادیگرایان) مناظره میکردند و با استدلال و منطق پاسخ میدادند. این شیوه، درس بزرگی برای پژوهشگران است که با سعه صدر و منطق با نظرات مخالف روبرو شوند.
