سامرا، شهری که دیوارهایش بوی غربت میدهد. اینجا مدینه نیست، اینجا کوفهای دیگر است در لباس پادگان. امام هادی (ع) را آوردند تا در حصار «عسکر» نورش را حبس کنند، غافل از آنکه نور خدا در حصار نمیماند. غربت امام هادی (ع) جنس دیگری دارد؛ غربت در میان جمعیت، تنهایی در میان هزاران سرباز.
غربت سامرا
2
آه از سامرا... شهری که میزبان دهمین خورشید بود اما رسم میزبانی را با زهر به جا آورد. امام هادی (ع) در این شهر، غریبانه زیست و غریبانه جان سپرد. نه زائری، نه محرمی، نه یاری... تنها خدا بود و نیمه شبهای سجاده او.
غربت سامرا
3
دیوارهای خانه امام در سامرا، شاهدند که چه شبهایی مأموران خلیفه بیاجازه هجوم آوردند. شاهدند که چگونه قلب نازنینش را لرزاندند. غربت یعنی در خانه خودت هم امنیت نداشته باشی. سلام بر تو ای غریبتر از غریب.
غربت سامرا
4
میگویند بقیع غریب است، اما سامرا غریبتر. بقیع زیر آسمان است و سامرا در حصار دیوارها بود. امام هادی (ع) حتی اجازه نداشت با شیعیانش سخن بگوید. سلامهایش را با اشاره چشم پاسخ میداد. امان از این غربت سنگین.
غربت سامرا
5
غربت امام هادی (ع) هنوز هم ادامه دارد. گاهی با تخریب گنبد، گاهی با تهمت دشمنان. اما سامرا امروز قطعهای از بهشت است، چرا که جسم مطهر دو امام معصوم را در آغوش دارد.
غربت سامرا
دلنوشته با امام
1
یا امام هادی؛ شنیدهام تو را «نقی» نامیدند تا پاکیات خاری باشد در چشم ناپاکان. شنیدهام تو را به بزم شراب بردند (لعنت خدا بر متوکل) و تو با وقار حیدریات، کاخ ظلم را با کلامت لرزاندی. غربتت را قربان آقا جان.
دلنوشته با امام
2
آقای من؛ تو را از مدینه جدا کردند، از شهر پیامبر. چه کشیدی در آن مسیر طولانی تبعید؟ و چه کشیدی در آن بیست سال حبس در سامرا؟ شهادت، پایان غربت تو بود یا آغاز دلتنگی ما؟
دلنوشته با امام
3
ای هادی امت؛ جامعه کبیرهات را میخوانم و در هر فرازش، اوج عرفان تو را میبینم. چطور ممکن است کسی چنین اقیانوس علمی داشته باشد و مردم زمانش او را نشناسند؟ این بزرگترین غربت است: ناشناخته ماندن در میان مردم.
دلنوشته با امام
4
دلم برای سامرایت تنگ است. برای آن سرداب مقدس که بوی نیایشهای تو را میدهد. برای آن ضریح شش گوشه که نماد مظلومیت پدر و پسر است. شهادتت تسلیت ای امیر دلها.
دلنوشته با امام
5
یا علی بن محمد؛ امروز که به شهادت رسیدی، شاید کمی راحت شدی. راحت شدی از دیدن چهرههای کریه متوکل و معتز. راحت شدی از طعنهها و آزارها. پروازت مبارک ای کبوتر خونین بال سامرا.
دلنوشته با امام
سامرا؛ شهرِ زندان
سامرا در زمان امام هادی (ع) پایتخت نظامی عباسیان بود. انتخاب این شهر برای تبعید امام، با هدف قطع ارتباط ایشان با شیعیان و کنترل کامل فعالیتهایشان بود. امام در منطقهای نظامی (عسکر) اسکان داده شدند و عملاً در یک پادگان بزرگ زندگی میکردند. این «حصر خانگی» بیست ساله، یکی از تلخترین ابعاد غربت ایشان است.
جسارتهای متوکل عباسی
متوکل عباسی، خشنترین خلیفه نسبت به اهل بیت، بارها به ساحت امام هادی (ع) جسارت کرد. داستان معروف احضار امام به کاخ و تعارف جام شراب (نعوذبالله) و پاسخ کوبنده امام با خواندن اشعاری درباره مرگ و قبر (باتوا علی قلل الاجبال...)، اوج مظلومیت و در عین حال اقتدار امام را نشان میدهد.
مقایسه غربت بقیع و سامرا
در ادبیات شیعی، بقیع و سامرا دو نماد غربت هستند. اگر بقیع به دلیل نداشتن بارگاه غریب است، سامرا به دلیل محاصره شدن امام در زمان حیات و حملات تروریستی در زمان ممات غریب است. اشاره به این دو مکان مقدس، حس حزن عمیقی ایجاد میکند.
هتک حرمت خانه امام
تاریخ ثبت کرده است که بارها مأموران حکومت در نیمههای شب به خانه امام هجوم میبردند تا به خیال خود سلاح یا نامهای پیدا کنند. این ناامنی در حریم خصوصی، برای مردی که حجت خداست، بسیار دردناک و یادآور هجوم به خانه حضرت زهرا (س) است.
جامعه کبیره؛ فریاد در سکوت
امام هادی (ع) در آن خفقان شدید که نمیتوانستند صریح سخن بگویند، معارف شیعه را در قالب «زیارت جامعه کبیره» بیان کردند. این زیارتنامه، سندی است که نشان میدهد امام حتی در اوج غربت، دست از هدایت برنداشتند.
سوالات متداول
چرا به سامرا شهر غربت میگویند؟
چون امام هادی و عسکری (ع) در آنجا در حبس و دور از وطن (مدینه) بودند و حتی پس از شهادت نیز زائران کمتری نسبت به کربلا و نجف داشتند.
داستان شعرخوانی امام هادی نزد متوکل چیست؟
متوکل در حال مستی امام را احضار کرد، امام شعری درباره بیوفایی دنیا و منزلگاه قبر خواندند که مستی متوکل پرید و به گریه افتاد.
آیا امام هادی در سامرا تنها بودند؟
خانواده ایشان همراهشان بودند، اما از ارتباط با یاران و شیعیان محروم بودند.
معروفترین لقب امام هادی در سامرا چه بود؟
«فقیه عسکری» یا «مردی که در عسکر است» تا شناخته نشوند.
آیا قبر امام هادی (ع) در خانه خودشان است؟
بله، ایشان و فرزندشان در همان خانهای که محل سکونت اجباریشان بود دفن شدند.
چرا گنبد سامرا بزرگتر از بقیه است؟
در بازسازی اخیر، یکی از بزرگترین گنبدهای جهان اسلام برای این حرم ساخته شد که نماد عظمت در عین غربت است.
آیا سامرا الان امن است؟
بله، خوشبختانه اکنون مسیر زیارت باز است، اما یادآوری غربت تاریخی آن همچنان دلها را میسوزاند.
بهترین متن ادبی برای سامرا چیست؟
متنی که تضاد بین «زندان بودن» در حیات و «کعبه دلها بودن» در ممات را نشان دهد.
آیا امام هادی (ع) شاگردانی در سامرا تربیت کردند؟
بله، با وجود محدودیت، از طریق نامه و وکلای مخفی، شاگردانی مثل حضرت عبدالعظیم حسنی را تربیت کردند.
رنگ مناسب برای متن ادبی سامرا چیست؟
رنگهای خاکی، آجری (رنگ گنبد قدیم) و مشکی نمادهای بصری مناسبی هستند.