امام علی بن موسی الرضا (ع)، هشتمین امام شیعیان، در مدینه متولد شدند و در سال ۲۰۳ هجری قمری در طوس (مشهد) به شهادت رسیدند. ایشان به دلیل دانش بیکران و مناظرات علمی با ادیان و مذاهب مختلف، به «عالم آل محمد» شهرت یافتند. مأمون عباسی با اجبار ایشان را به خراسان آورد و ولایتعهدی را تحمیل کرد، اما هدفش کنترل امام و تخریب چهره ایشان بود که شکست خورد.
مأمون که از نفوذ معنوی و افشاگریهای امام رضا (ع) به وحشت افتاده بود، تصمیم به قتل ایشان گرفت. طبق روایات، مأمون با انگور یا انار زهرآلود امام را مسموم کرد. امام در حجرهای دربسته و در غربت، در حالی که فرزندشان امام جواد (ع) (به صورت طیالارض) بر بالینشان آمدند، به شهادت رسیدند.
امام رضا (ع) تنها امامی هستند که در ایران و دور از مدینه و خانواده مدفون شدهاند (البته امامان دیگر در عراق هستند که نزدیکتر به حجاز است). دوری از وطن و شهادت در دیار غربت، دلیل لقب «غریب الغربا» است. اما امروز حضور میلیونی زائران، این غربت ظاهری را به شلوغترین بارگاه تبدیل کرده است.
وقتی امام رضا (ع) وارد نیشابور شدند، هزاران قلمبهدست حدیثی از ایشان خواستند. امام فرمودند: «کلمة لا اله الا الله حصنی...» (توحید دژ من است...) و سپس فرمودند: «بشرطها و شروطها و انا من شروطها». یعنی توحید بدون ولایت اهل بیت و پذیرش امامت کامل نیست.
لقب «امام رئوف» برازنده ایشان است. داستانهای فراوانی از مهربانی ایشان با خادمان، بردگان و حتی حیوانات (ضامن آهو) نقل شده است. ایشان پناهگاه خستگان و درماندگان هستند.
