دیگچه مشهدی تنها یک غذا نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی مردم خراسان رضوی است. این خوراکی سنتی که قدمتی طولانی دارد، در فهرست آثار ناملموس ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. سنت پخت دیگچه در روزهای پایانی ماه صفر، پیوندی ناگسستنی با سوگواریهای رضوی دارد و عطر زعفران و هل آن، یادآور روزهای عزاداری در کوچه پس کوچههای مشهد است.
مراسم پخت دیگچه معمولاً به صورت گروهی و زنانه انجام میشود. این گردهماییها کارکردی اجتماعی دارند؛ زنان علاوه بر مشارکت در کار خیر و نذری، به قرائت قرآن، حدیث کسا و توسل میپردازند. این فضای معنوی، همبستگی محلی و خانوادگی را تقویت میکند و نسل جدید را با سنتهای نذری دادن آشنا میسازد.
اگرچه دیگچه در تمام ایام سال و به ویژه ماه رمضان هم پخته میشود، اما نذر خاص آن متعلق به امام حسن مجتبی (ع) و امام رضا (ع) است. شاید رنگ زرد زعفرانی و شیرینی آن، تضادی با تلخی زهر داشته باشد و نمادی از شیرینی ولایت و محبت اهل بیت باشد که کام عزاداران را شیرین میکند.
راز خوشمزگی دیگچه در «دم کشیدن» آن است. برخلاف بسیاری از دسرها که فقط جوشانده میشوند، دیگچه باید مثل پلو دم بکشد. استفاده از برنج ایرانی معطر و شیر محلی با چربی بالا، کیفیت این نذری را تضمین میکند. صبوری در پخت، درس مهمی است که آشپز این نذری میآموزد.
دیگچه معمولاً به صورت سرد سرو میشود. پس از پخت، آن را در سینیهای بزرگ پهن میکنند تا خنک شود، سپس به صورت لوزی یا مربع برش میزنند و با پودر پسته و گل محمدی تزیین میکنند. این نذری به دلیل قوام بالا، راحت بستهبندی و توزیع میشود.
