آشنایی با آیین سنتی نخل‌گردانی در روزهای پایانی ماه صفر 1405

نخل در لغت به معنی درخت خرماست اما در مراسم عزاداری نمادی از تابوت پیکر امام حسین (ع) است.

نخل سازه ای چوبی و بزرگ و مشبک است که با پارچه های سیاه و سبز پوشانده می شود.

این سازه معمولا بسیار سنگین است و برای بلند کردن آن به ده ها مرد قوی هیکل نیاز است.

نخل گردانی یکی از باشکوه ترین آیین های عزاداری در مناطق مرکزی ایران و کویری است.

در روزهای عاشورا، اربعین و 28 صفر و شهادت امام رضا (ع) این مراسم برگزار می شود.

نخل هیچ شباهتی به درخت خرما ندارد و شکل آن شبیه به برگ سرو (نماد آزادگی) است.

تزیین نخل با آیینه، شمشیر، پارچه های نفیس و چراغ انجام می شود که هر کدام نمادی دارند.

جلوی نخل و عقب نخل جایگاه سادات و بزرگان هیئت است که هدایت حرکت را بر عهده دارند.

مردم با پای برهنه و چشم گریان نخل را همراهی می کنند و یا حسین می گویند.

چرخاندن نخل معمولا در حسینیه های بزرگ یا میادین شهر انجام می شود.

چوب نخل: نماد پیکر مطهر سیدالشهدا علیه السلام.

پوشش سیاه: نماد اعلام عزای عمومی و ماتم.

شمشیر و نیزه ها: نماد تیرها و نیزه هایی که بر بدن امام وارد شد.

آینه ها: نماد نور وجود امام و شفافیت حقیقت.

سرو (شکل کلی): نماد جاودانگی، آزادگی و ایستادگی در برابر ظلم.

پارچه سبز: نماد سیادت و انتساب به خاندان پیامبر (ص).

زنگوله ها: صدای زنگ کاروان کربلا و هشداری برای بیداری غافلان.

سیب یا انار (گاهی استفاده می شود): نماد سر مبارک شهدا یا بهشتی بودن آنان.

تسمه ها و طناب ها: نماد اسارت خاندان اهل بیت.

تعداد پایه ها: معمولا 72 پایه به نیت 72 تن شهید کربلا دارد.

یزد: معروف ترین نخل گردانی جهان در میدان امیرچخماق و تفت برگزار می شود.

کاشان: مراسم نخل گردانی در این شهر قدمتی دیرینه دارد و بسیار با شکوه است.

شاهرود: در روز یازدهم محرم و ایام صفر نخل گردانی با شور خاصی انجام می شود.

فردوس و طبس: شهرهای خراسان جنوبی نیز نخل های بسیار بزرگ و قدیمی دارند.

ابیانه: نخل گردانی در روستای تاریخی ابیانه با لباس های محلی انجام می شود.

استهبان: در فارس نیز این آیین با تفاوت های جزئی اجرا می شود.

زمان برگزاری: در دهه آخر صفر نیز به مناسبت رحلت پیامبر و شهادت امام رضا (ع) نخل برداشته می شود.

آداب خاص: قربانی کردن گوسفند جلوی نخل و دود کردن اسفند رایج است.

نذر کردن: بسیاری از مردم برای گرفتن حاجت زیر نخل می روند یا نذر نخل می کنند.

همبستگی اجتماعی: بلند کردن نخل نیاز به اتحاد و هماهنگی صدها نفر دارد که نماد وحدت شیعه است.

بابا یا متولی نخل: کسی که مسئولیت تزیین و نگهداری نخل را در طول سال بر عهده دارد.

نخل بندی: چند روز قبل از مراسم، نخل را با پارچه ها و زیورآلات می بندند (تزیین می کنند).

تکاندن نخل: قبل از برداشتن اصلی، نخل را کمی حرکت می دهند تا آماده شود.

برداشتن نخل: با دستور بزرگترها و فریاد یا حسین، نخل از زمین کنده می شود.

چرخش: نخل را معمولا سه یا پنج یا هفت دور در میدان می چرخانند.

فرود آوردن: پس از اتمام مراسم، نخل به آرامی در جایگاه خود قرار می گیرد.

نوحه خوانی: در تمام مدت، نوحه های حماسی و سوزناک خوانده می شود.

پخش نذری: پس از مراسم، آش و غذای نذری بین عزاداران توزیع می شود.

باز کردن نخل: بعد از پایان ماه صفر معمولا تزیینات نخل باز و نگهداری می شود.

احترام: مردم به چوب نخل تبرک می جویند و آن را مقدس می دانند.