قرآن کریم در آیه 21 سوره روم، هدف از تشکیل خانواده را رسیدن به آرامش (سکونت) معرفی میکند و راه رسیدن به آن را در دو کلمه کلیدی خلاصه میکند: «مودت» و «رحمت». مودت به معنای محبت و علاقه قلبی دوطرفه است که در شرایط عادی وجود دارد، و رحمت به معنای ایثار، گذشت و مهربانی یکطرفه است که در زمانهایی که یکی از طرفین دچار ضعف یا اشتباه میشود، به کار میآید. تقویت این دو بال، پرواز خانواده به سوی خوشبختی را تضمین میکند.
یکی از اصول اساسی قرآن برای تحکیم خانواده، دستور به «حسن معاشرت» است. این اصل شامل خوشخلقی، احترام متقابل، درک شرایط طرف مقابل و پرهیز از آزار و اذیت کلامی و رفتاری میشود. معروف یعنی رفتاری که عقل و شرع و عرف جامعه آن را پسندیده میداند. رعایت این اصل، فضای خانه را از تنش و درگیری دور کرده و به محیطی امن برای رشد همه اعضا تبدیل میکند.
اختلاف نظر در هر زندگی مشترکی طبیعی است. قرآن کریم راهکار هوشمندانهای برای جلوگیری از فروپاشی خانواده در بحرانها ارائه میدهد: «حکمیت». ارجاع اختلافات به داوران دلسوز و آگاه از بستگان دو طرف، به جای کشاندن دعوا به دادگاهها، راهی برای حفظ حرمتها و اسرار خانواده است. همچنین قرآن همواره بر «صلح» تأکید دارد و میفرماید: «و الصلح خیر»؛ گذشت و صلح همیشه بهتر است.
در دیدگاه قرآن، هر یک از اعضای خانواده نسبت به سرنوشت دنیوی و اخروی یکدیگر مسئولند. آیه «قوا انفسکم و اهلیکم نارا» (خود و خانوادهتان را از آتش حفظ کنید) نشان میدهد که سرپرست خانواده باید دغدغه رشد معنوی و اخلاقی اعضا را داشته باشد. تقوا (خودمراقبتی) در روابط خانوادگی باعث میشود افراد حقوق یکدیگر را رعایت کنند و از ظلم و خیانت بپرهیزند.
قرآن کریم با معرفی الگوهایی مانند خانواده حضرت ابراهیم (ع)، خانواده حضرت زکریا (ع) و به ویژه خانواده اهل بیت (در سوره انسان)، مسیر صحیح زندگی را نشان میدهد. ویژگی مشترک این خانوادهها، محوریت یاد خدا، صبر در مشکلات، ایثار و وفاداری است. مطالعه و تدبر در سرگذشت این خانوادهها، درسهای عملی برای زندگی امروز ما دارد.
