عید فطر، یکی از دو عید بزرگ اسلامی است که در روز اول ماه شوال جشن گرفته میشود. واژه «فطر» به معنای گشودن (روزه) و همچنین بازگشت به فطرت است. پس از یک ماه روزهداری، عبادت و جهاد با نفس، مؤمنان در این روز پیروزی خود بر شیطان و هوای نفس را جشن میگیرند. در واقع عید فطر، جشنِ تولد دوباره انسان و بازگشت به سرشت پاک الهی است.
شب عید فطر (شب اول شوال) از شبهای بسیار بافضیلت است که احیاء و شبزندهداری در آن توصیه شده است. غسل شب و روز عید، خواندن زیارت امام حسین (ع)، پرداخت زکات فطره پیش از نماز عید، و تکبیر گفتن پس از نمازها (الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر...) از اعمال مهم این مناسبت است. مهمترین نماد این روز، اقامه نماز باشکوه عید فطر به صورت جماعت در صبح روز عید است.
پرداخت فطریه در روز عید فطر واجب است و مکمل روزه محسوب میشود. امام صادق (ع) فرمودند: «روزه با پرداخت زکات فطره کامل میشود». این عمل دارای دو بعد است: بعد فردی که باعث تطهیر مال و قبولی روزه میشود، و بعد اجتماعی که به تأمین نیازهای فقرا و ایجاد عدالت اجتماعی کمک میکند تا در روز عید، هیچ خانوادهای گرسنه نباشد.
در فرهنگ ایران، عید فطر جایگاه ویژهای دارد. مردم با نظافت منازل، خرید لباس نو و تهیه شیرینی و غذاهای مخصوص به استقبال این عید میروند. صله رحم، دیدار با بزرگترها و تبریک گفتن به یکدیگر از رسوم رایج است. همچنین زیارت اهل قبور و طلب آمرزش برای درگذشتگان در این روز مرسوم است. تعطیلات عید فطر فرصتی برای سفرهای کوتاه و تجدید قوای روحی است.
تبریک پیشاپیش عید فطر، معمولاً با حسی دوگانه همراه است: اندوهِ خداحافظی با ماه پربرکت رمضان و شادیِ فرا رسیدن عید. مؤمنان نگراناند که آیا اعمالشان پذیرفته شده است؟ و همزمان امیدوارند به رحمت واسعه الهی. پیامهای تبریک در این روزها، حامل دعای خیر برای قبولی طاعات و آرزوی بهترین تقدیرها برای سال پیش رو است.
