شب نوزدهم ماه مبارک رمضان، نخستین شب از لیالی پرفیض قدر است. اگرچه در روایات بر شبهای بیست و یکم و بیست و سوم تأکید بیشتری شده است، اما شب نوزدهم شب «تقدیر» و اندازهگیری است. در این شب، نقشهی راه یک سال آینده انسان ترسیم میشود، روزیها تقسیم میگردد و اجلها معین میشود. بنابراین، اهتمام به اعمال این شب برای تغییر سرنوشت و جلب رحمت الهی بسیار حیاتی است. همزمانی این شب با ضربت خوردن امام علی (ع)، فضایی آمیخته از دعا و سوگواری را پدید میآورد.
برخی اعمال در هر سه شب قدر مشترک هستند. مهمترین آنها «غسل» است که توصیه شده مقارن با غروب آفتاب انجام شود. عمل دیگر «احیاء» یا شبزندهداری است که روح را صیقل میدهد. «زیارت امام حسین (ع)» در این شبها بسیار سفارش شده و در روایت است که منادی ندا میدهد خداوند زائران حسین (ع) را آمرزید. همچنین «قرآن بر سر گرفتن» و واسطه قرار دادن معصومین (ع) نزد خداوند، از زیباترین مناسک این شبهاست که نماد پناه بردن به ثقلین (قرآن و عترت) است.
یکی از اعمال وارد شده، خواندن دو رکعت نماز است که در هر رکعت بعد از حمد، هفت مرتبه سوره توحید خوانده میشود و پس از سلام، هفتاد مرتبه ذکر «استغفر الله و اتوب الیه» گفته میشود. پیامبر اکرم (ص) فرمودند کسی که این نماز را بخواند و استغفار کند، از جای برنخیزد مگر اینکه خدا او و پدر و مادرش را بیامرزد. این دستورالعمل ساده اما پرمغز، راهی سریع برای پاک شدن از گناهان است.
علاوه بر اعمال مشترک، شب نوزدهم اعمالی اختصاصی دارد. صد مرتبه گفتن «استغفر الله ربی و اتوب الیه» و صد مرتبه گفتن «اللهم العن قتلة امیرالمؤمنین» از جمله این اعمال است. لعن بر قاتلان امیرالمؤمنین در این شب، اعلام برائت از ظلم و بیعدالتی و تجدید بیعت با ولایت علوی است. همچنین دعای «یا ذا الذی کان...» نیز در مفاتیحالجنان برای این شب ذکر شده است.
صرف انجام فیزیکی اعمال کافی نیست؛ حضور قلب شرط اصلی است. بزرگان دین توصیه میکنند که انسان پیش از شب قدر، با صدقه دادن و حلالیت طلبیدن، خود را سبکبار کند. در این شب باید تمرکز بر «تفکر» و «محاسبه نفس» باشد. فکر کردن به گناهان گذشته و تصمیم قاطع برای ترک آنها، بهترین توبه است. همچنین دعا برای فرج امام زمان (عج) باید در رأس همه دعاها باشد، زیرا اوست که مقدرات این شب را امضا میکند.
