پدر! موهایم سفید شده، قدم خمیده شده، اما چادرم را رها نکردم.
ورود به کربلا
9
بابا! یادته وقت رفتن گفتی گریه نکن؟ توی این چهل روز هر وقت خواستم گریه کنم با تازیانه آرامم کردند.
ورود به کربلا
10
پدر جان، سوغاتی من برای تو پیراهن پاره و تن کبود است.
ورود به کربلا
شکایت از شام
1
بابا، از شام برایت بگویم... از مجلس شراب...
شکایت از شام
2
پدر جان، ما را در خرابه جای دادند، جایی که سقف نداشت و ستارهها گریه میکردند.
شکایت از شام
3
بابا، مردم شام ما را خارجی خواندند، به ما سنگ زدند.
شکایت از شام
4
یادته علی اصغر را؟ رباب هنوز گهواره خالی را تکان میدهد.
شکایت از شام
5
بابا، رقیه... رقیه جا ماند. شرمندهام بابا، نتوانستم امانتت را برگردانم.
شکایت از شام
6
سر کوچک رقیه طاقت دوریات را نداشت، دق کرد و همانجا ماند.
شکایت از شام
7
پدر! وقتی سرت را بالای نیزه میدیدم، دلم میخواست زمین دهان باز کند.
شکایت از شام
8
شمر و سنان نگذاشتند یک شب راحت بخوابیم.
شکایت از شام
9
بابا ببین دستانم هنوز جای طنابها را دارد.
شکایت از شام
10
اما بابا خیالت راحت، عمه زینب (س) مثل شیر غرید و کاخ یزید را بر سرش خراب کرد.
شکایت از شام
زبان حال
1
ای پدر مهربان، برخیز و ببین که سکینهات دیگر آن دختر شاداب نیست.
زبان حال
2
خاک قبرت را توتیای چشمم میکنم تا شاید سوی چشمانم برگردد.
زبان حال
3
بابا، دلم برای صدای قرآنت تنگ شده، حتی وقتی روی نیزه بودی.
زبان حال
4
آب آوردهام بابا... بلند شو، دیگر کسی تیر به مشک نمیزند.
زبان حال
5
فرات شرمنده لبهای توست، و من شرمنده روی تو.
زبان حال
6
کاش من هم مثل رقیه پیش تو میآمدم و این روزها را نمیدیدم.
زبان حال
7
این چهل روز، چهل سال بر ما گذشت.
زبان حال
8
حالا که برمیگردیم مدینه، جواب صغری (س) را چه بدهم؟
زبان حال
9
بگویم پدرت را کشتند؟ بگویم عمویت عباس را قطعه قطعه کردند؟
زبان حال
10
خداحافظ ای تن بیسر، خداحافظ ای برادران خفته در خاک.
زبان حال
گریز روضه
1
دلها بسوزد برای آن لحظهای که میخواستند سکینه را از قبر جدا کنند.
گریز روضه
2
میگویند با زور و التماس او را جدا کردند، چون میترسیدند جان بدهد.
گریز روضه
3
اما یک جا هم بود که سکینه را به زور جدا کردند... عصر عاشورا.
گریز روضه
4
آن لحظهای که بدن بابا را در آغوش گرفته بود و دشمن با تازیانه و کعب نی آمد.
گریز روضه
5
صلی الله علیک یا اباعبدالله، چه کشید دخترت در این سفر.
گریز روضه
6
یا صاحب الزمان، آجرک الله در مصیبت عمهتان.
گریز روضه
7
روضه خوان اصلی امروز خود آقاست.
گریز روضه
8
خدایا به اشکهای سکینه (س)، ما را اربعین زائر کربلا کن.
گریز روضه
9
خدایا عاقبت ما را ختم به خیر کن.
گریز روضه
10
نثار روح مطهر شهدا و اسرای کربلا صلوات.
گریز روضه
اهمیت روضه اربعین و بازگشت اسرا
روضه اربعین، روضه بازگشت و گزارشدهی است. برخلاف روضه عاشورا که اوج مصیبت و قتل است، روضه اربعین شرح فراق، سختیهای اسارت و پیروزی در عین مظلومیت است. بازگشت اهل بیت (ع) به کربلا در روز بیستم صفر، تجدید دیدار با شهیدان و زنده کردن یاد آنهاست. زبان حال حضرت سکینه (س) به عنوان دختر امام، حاوی سوزناکترین نکات عاطفی است؛ او شاهد عینی تمام جنایات بوده و اکنون سنگ صبور مادرش رباب و عمهاش زینب است.
وداع دوم؛ سختتر از وداع اول
وداع روز عاشورا، وداع با پدری زنده بود که امید بازگشتش (هرچند اندک) وجود داشت یا حداقل حضور فیزیکی داشت. اما وداع اربعین، وداع با خاکی است که تمام هستی دختر را در بر گرفته. حضرت سکینه (س) در این لحظه، تمام رنجهای انباشته شده در چهل روز را برونریزی میکند. مقاتل مینویسند که گریه اهل بیت در اربعین چنان شدید بود که ملائکه آسمان و جنیان نیز با آنان همناله شدند. این وداع، وداع با بدنهای بیسر و پاره پاره بود.
محورهای روضه حضرت سکینه (س)
محور اصلی روضه حضرت سکینه در اربعین، معمولاً حول چند موضوع میچرخد: ۱. شکایت از وضعیت حجاب و نگاه نامحرمان در شام. ۲. گزارش شهادت حضرت رقیه (س) در خرابه. ۳. توصیف جسارتهای یزید و مجلس شراب. ۴. یادآوری تشنگی و گرسنگی کودکان. مداحان با استفاده از این مضامین، تصویر کاملی از مصائب اسارت را ترسیم میکنند که دل هر شنوندهای را به درد میآورد.
سندیت تاریخی حضور در اربعین
اگرچه برخی مورخان درباره بازگشت کاروان در اولین اربعین به کربلا اختلاف نظر دارند، اما بسیاری از علمای بزرگ شیعه (مانند سید بن طاووس در لهوف) این واقعه را تایید کردهاند. بر اساس این روایات، جابر بن عبدالله انصاری اولین زائر بود و سپس کاروان اهل بیت رسیدند. حضور حضرت سکینه و سوگواری ایشان بر مزار پدر، بخشی جداییناپذیر از این واقعه تاریخی و مذهبی است که در فرهنگ شیعی تثبیت شده است.
تاثیر تربیتی روضه بر مخاطب
شنیدن روضه حضرت سکینه (س)، درس مقاومت و حفظ ارزشهاست. وقتی مخاطب میشنود که دختری نوجوان با وجود تمام مصائب، اولویتش حفظ حجاب و ولایتپذیری بوده است، الگویی عملی برای زندگی خود مییابد. اشک بر این مصائب، تنها تخلیه هیجانی نیست، بلکه پیوند عاطفی با مکتبی است که برای حفظ دین خدا، عزیزترین دردانه ها را فدا کرده است.
سوالات متداول
حضرت سکینه سر مزار پدر چه گفت؟
ایشان با سوز و گداز از رنجهای سفر، تشنگی، تازیانهها، مجلس یزید و جا ماندن حضرت رقیه (س) برای پدر درد دل کردند.
آیا حضرت سکینه در اربعین جان داد؟
خیر، اگرچه حال ایشان بسیار منقلب بود و غش کردند، اما با کمک حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) آرام شدند و به مدینه بازگشتند.
چرا روضه سکینه (س) سوزناک است؟
چون ایشان دخترِ عزیزکرده امام بودند که از اوج عزت به اسارت رفتند و شاهد شهادت پدر و برادر شیرخوارشان بودند.
آیا در اربعین حضرت رقیه هم بود؟
خیر، حضرت رقیه (س) چند روز قبل از اربعین در خرابه شام به شهادت رسیدند و خبر شهادت ایشان توسط سکینه (س) و زینب (س) به امام حسین (ع) داده شد.
منبع معتبر برای روضه وداع اربعین چیست؟
کتابهایی مثل لهوف سید بن طاووس و مقتل مقرم به وقایع بازگشت اسرا و سوگواری آنان اشاره کردهاند.
مداحان معروف چه شعری برای این روضه میخوانند؟
اشعاری با مضمون «چهل روزه که بوی سیب میاد» یا زبان حالهایی که گلایه از سفر شام دارند.
آیا حضرت رباب هم در این روضه نقش دارد؟
بله، حضرت سکینه و مادرشان حضرت رباب (س) در کنار هم عزاداری میکردند، به ویژه یادآوری علی اصغر (ع) توسط رباب، داغ سکینه را تازه میکرد.
گریز روضه سکینه معمولاً به کجاست؟
معمولاً به لحظه غارت خیمهها، لحظه وداع آخر در عاشورا، یا لحظه شهادت رقیه (س) گریز زده میشود.
آیا زیارتنامه خاصی برای حضرت سکینه در اربعین هست؟
زیارتنامه مخصوصی برای روز اربعین ایشان ذکر نشده، اما زیارت اربعین امام حسین (ع) شامل سلام بر اهل بیت و اسرا نیز میشود.
چرا به حضرت سکینه «الگوی صبر» میگویند؟
زیرا ایشان در سنی کم، مصائبی را تحمل کردند که کوه را آب میکرد، اما هرگز لب به شکایتی که موجب ذلت باشد نگشودند.