در دعای روز اول ماه رمضان میخوانیم: «اللهم اجعل صیامی فیه صیام الصائمین». این جمله بیانگر مراتب روزه است. روزه عوام تنها پرهیز از مبطلات فقهی است، اما روزه خواص (صائمین واقعی) پرهیز اعضا و جوارح از گناه است و روزه خاصالخواص، پرهیز قلب از غیر خداست. فضیلت خواندن این دعا در این است که همت انسان را بالا میبرد تا به کمترین حد روزه قانع نباشد و برای رسیدن به مراتب عالی معنوی تلاش کند.
غفلت، بیماری خطرناکی است که باعث میشود انسان هدف خلقت را فراموش کند. ماه رمضان فرصتی برای شوک وارد کردن به روح و بیداری است. دعای روز اول با عبارت «نبهنی فیه عن نومه الغافلین» مستقیماً این خواسته را هدف میگیرد. خاصیت این دعا آن است که اگر با توجه خوانده شود، حجابهای عادت و روزمرگی را کنار میزند و انسان را متوجه فرصت محدود عمر و اهمیت ماه رمضان میکند.
در این دعا از خدا میخواهیم نماز ما را نماز «قائمین» قرار دهد. قائمین کسانی هستند که در نماز حضور قلب کامل دارند و ادب ایستادن در برابر معبود را رعایت میکنند. فضیلت این دعا در ایجاد انگیزه برای اصلاح کیفیت نماز است. خواندن آن در روز اول، به نمازگزار یادآوری میکند که رمضان فقط ماه روزه نیست، بلکه ماه قیام، تهجد و اصلاح رابطه با خدا از طریق نماز است.
پایان دعا با درخواست بخشش گناهان همراه است: «هب لی جرمی...». اقرار به گناه (مجرمین) در کنار توصیف خداوند به بخشندگی (عافیا عن المجرمین)، تعادل بین خوف و رجا را در دل مؤمن ایجاد میکند. از خواص روانشناختی و معنوی این بخش، تخلیه بار سنگین گناهان و ایجاد امید به شروعی دوباره است. روز اول رمضان، روز سفید کردن پرونده اعمال است.
شروع هر کاری تأثیر مستقیمی بر ادامه و پایان آن دارد. خواندن دعای روز اول با تدبر در معانی آن، جهتگیری (Direction) مومن را برای سی روز آینده تنظیم میکند. این دعا مثل یک قطبنما عمل میکند که عقربهاش به سمت «کیفیتگرایی» در عبادت و «هوشیاری» در زندگی تنظیم شده است. بنابراین بزرگترین فضیلت آن، ترسیم نقشهی راه بندگی برای کل ماه است.
