اگرچه روز جهانی نجوم در تاریخ دیگری برگزار میشود، اما منجمان ایرانی زادروز ابوریحان بیرونی را نیز به عنوان جشنی ملی گرامی میدارند. بیرونی نقدهای مهمی بر هیئت بطلمیوسی وارد کرد و احتمال حرکت زمین به دور خورشید را مطرح نمود. او ابزارهای رصدی دقیقی ساخت و مختصات بسیاری از ستارگان را ثبت کرد. بیرونی مرز میان خرافات (طالعبینی) و علم نجوم را به دقت مشخص کرد.
بسیار مهم است که بدانیم منجم (اخترشناس) یک دانشمند است که بر اساس ریاضیات و فیزیک به بررسی اجرام آسمانی میپردازد، اما طالعبین (فالگیر) بر اساس خرافات و موقعیت ستارگان ادعای پیشگویی آینده را دارد. بیرونی خود از مخالفان سرسخت خرافات بود و نجوم را به عنوان یک علم دقیق دنبال میکرد.
ایران یکی از فعالترین جوامع نجوم آماتوری را در منطقه دارد. گروههای استهلال، باشگاههای نجوم و رصدخانههای آماتوری در سراسر کشور فعال هستند. منجمان آماتور با تلسکوپهای شخصی خود به رصد ماه، سیارات و اجرام عمق آسمان (Deep Sky) میپردازند و نقش مهمی در ترویج علم دارند.
نگاه کردن به آسمان شب، حسی از آرامش و شگفتی را در انسان بیدار میکند. رویدادهایی مثل بارشهای شهابی (برساوشی)، ماه گرفتگی و خورشید گرفتگی، فرصتهایی هستند که مردم عادی را نیز با زیباییهای جهان هستی آشتی میدهند. روز منجم روز دعوت مردم به نگاه کردن به بالاست.
بزرگترین معضل منجمان امروزی، آلودگی نوری شهرهاست که باعث محو شدن ستارگان میشود. مبارزه با آلودگی نوری و سفر به کویرها و کوهستانهای تاریک، بخش جداییناپذیر از زندگی یک منجم است.
