یادبود صدراعظم اصلاح‌طلب و بنیانگذار دارالفنون (میراث امیرکبیر) 1405

20 دی

علمی و آموزشی

1

تأسیس دارالفنون، نقطه عطف ورود علم و فناوری مدرن به ایران بود. میراث امیرکبیر زنده است.

علمی و آموزشی
2

امیرکبیر فهمید که کلید پیشرفت ایران، در مدرسه است نه در پادگان. یاد بنیانگذار آموزش نوین گرامی.

علمی و آموزشی
3

دارالفنون، دروازه‌ای بود که امیرکبیر به سوی روشنایی گشود. روز بزرگداشت این مرد بزرگ مبارک.

علمی و آموزشی
4

اگر دارالفنون نبود، شاید ایرانِ امروز، قرن‌ها از قافله تمدن عقب‌تر بود.

علمی و آموزشی
5

امیرکبیر معلمی بود که کلاس درسش به وسعت ایران بود. یادش گرامی.

علمی و آموزشی
6

هر دانشگاه و مدرسه‌ای که در ایران ساخته می‌شود، تداوم راه دارالفنون امیرکبیر است.

علمی و آموزشی
7

او بذر دانش را در شوره‌زار جهل کاشت و با خون خود آبیاری کرد.

علمی و آموزشی
8

احترام به علم و عالم، بزرگترین درسی است که امیرکبیر به ما داد.

علمی و آموزشی
9

دارالفنون نماد «ما می‌توانیم» در عصر قاجار بود؛ نماد باور به هوش ایرانی.

علمی و آموزشی
10

امروز هم ایران به دارالفنون‌های جدید در عرصه نانو، هسته‌ای و فضایی نیاز دارد.

علمی و آموزشی

اصلاحات و توسعه

1

امیرکبیر؛ پدر اصلاحات اداری و سیاسی در ایران. مردی که قانون را بر خواست شاه مقدم می‌دانست.

اصلاحات و توسعه
2

مبارزه با رانت و پارتی‌بازی، میراث مدیریتی امیرکبیر است که امروز بیش از همیشه به آن نیاز داریم.

اصلاحات و توسعه
3

او اقتصاد ایران را مستقل کرد و گفت: «ایرانی باید کالای ایرانی مصرف کند».

اصلاحات و توسعه
4

توسعه صنایع داخلی و حمایت از صنعتگران، راهبرد امیرکبیر برای قطع وابستگی بود.

اصلاحات و توسعه
5

امیرکبیر بودجه مملکت را سامان داد و حقوق‌های نجومی درباریان را قطع کرد.

اصلاحات و توسعه
6

اصلاحات امیرکبیر نشان داد که یک مدیر لایق می‌تواند یک کشور ویران را آباد کند.

اصلاحات و توسعه
7

او امنیت را به راه‌ها و شهرها بازگرداند و عدالتخانه را تقویت کرد.

اصلاحات و توسعه
8

امیرکبیر معتقد بود که «ملت دانا» زیر بار زور نمی‌رود؛ لذا روزنامه وقایع اتفاقیه را منتشر کرد.

اصلاحات و توسعه
9

بهداشت عمومی و واکسیناسیون (آبله‌کوبی)، هدیه امیرکبیر به سلامت مردم ایران بود.

اصلاحات و توسعه
10

نگاه توسعه‌گرای امیرکبیر، الگویی برای عبور از بحران‌های اقتصادی امروز است.

اصلاحات و توسعه

میهن‌پرستی و استقلال

1

نه روس، نه انگلیس؛ فقط ایران. این مانیفست سیاست خارجی امیرکبیر بود.

میهن‌پرستی و استقلال
2

امیرکبیر در برابر سفرای بیگانه چنان با اقتدار می‌ایستاد که آن‌ها چاره‌ای جز احترام نداشتند.

میهن‌پرستی و استقلال
3

او شرف ایرانی را به هیچ قیمتی معامله نکرد. یاد اسطوره استقلال گرامی باد.

میهن‌پرستی و استقلال
4

امیرکبیر ثابت کرد که می‌توان در اوج فشار خارجی، مستقل و سربلند زیست.

میهن‌پرستی و استقلال
5

وطن‌پرستی امیرکبیر، شعار نبود؛ در عمل و در تک‌تک تصمیماتش هویدا بود.

میهن‌پرستی و استقلال
6

نام امیرکبیر لرزه بر اندام استعمارگران می‌انداخت.

میهن‌پرستی و استقلال
7

او می‌دانست که راه استقلال سیاسی، از استقلال اقتصادی و علمی می‌گذرد.

میهن‌پرستی و استقلال
8

ایرانِ امیرکبیر، ایرانی مقتدر، پیشرفته و باهویت بود.

میهن‌پرستی و استقلال
9

خون امیرکبیر، خط قرمزی شد بر دخالت بیگانگان در امور ایران.

میهن‌پرستی و استقلال
10

به احترام مردی که ایران را عاشقانه دوست داشت و جانش را فدای آن کرد، کلاه از سر برمی‌داریم.

میهن‌پرستی و استقلال

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)

1

نقل است که می‌گفت: مسئولیت پذیری یعنی اگر آبله‌کوب فرستادیم و کودکی مرد، ما مسئولیم.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
2

امیرکبیر: دوران افول و عقب‌ماندگی ملت‌ها زمانی شروع شد که جای اندیشیدن را تقلید گرفت.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
3

به جای اینکه دعا کنید خدا به شما شاه خوب بدهد، دعا کنید به شما آگاهی بدهد.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
4

مملکت با کفر می‌ماند، اما با ظلم نمی‌ماند.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
5

حکم امیر: هیچکس حق ندارد به رعیت تعدی کند، حتی شاهزادگان.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
6

بزرگترین خیانت به ملت، گماردن افراد نالایق بر مناصب کلیدی است.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
7

ما باید خودمان بسازیم، حتی اگر ناقص باشد؛ تا یاد بگیریم بهتر بسازیم.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
8

قلم وزرا باید بر شمشیر امرا حکومت کند.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)
9

خدمت به خلق، بهترین عبادت است.

نقل قول‌های منتسب (حکیمانه)

دارالفنون: نخستین دانشگاه مدرن ایران

دارالفنون که در سال ۱۲۳۰ شمسی به همت امیرکبیر تأسیس شد، نخستین موسسه آموزش عالی مدرن در ایران بود. امیرکبیر با استخدام اساتید برجسته از اتریش (برای پرهیز از نفوذ روس و انگلیس) و گزینش دانش‌آموزان مستعد، رشته‌هایی مانند مهندسی، پزشکی، داروسازی، و علوم نظامی را راه‌اندازی کرد. فارغ‌التحصیلان دارالفنون بعدها هسته اصلی روشنفکران و مدیران نوسازی ایران را تشکیل دادند.

اصلاحات اقتصادی و صنعتی

امیرکبیر با درک عمیق از اقتصاد، سیاست حمایت از تولید داخلی را در پیش گرفت. او دستور داد لباس نظامیان از پارچه ایرانی دوخته شود، کارخانه‌های شکرریزی، ریسندگی و بلورسازی تأسیس کرد و صنعتگران ایرانی را برای آموزش به روسیه فرستاد. او همچنین جلوی خروج طلا از کشور را گرفت و با تنظیم بودجه، کسری خزانه را جبران کرد.

تأسیس روزنامه وقایع اتفاقیه

امیرکبیر باور داشت که آگاهی مردم شرط لازم برای پیشرفت است. او روزنامه «وقایع اتفاقیه» را تأسیس کرد تا اخبار داخلی و خارجی را به اطلاع مردم برساند. او دستور داد این روزنامه با قیمت ارزان به دست مردم برسد و حتی اشتراک آن را برای مقامات دولتی اجباری کرد تا فرهنگ روزنامه‌خوانی رواج یابد.

مبارزه با فساد و رشوه‌خواری

یکی از بزرگترین اقدامات امیرکبیر، مبارزه بی‌امان با فساد اداری و رشوه‌خواری (که به آن «رسوم» می‌گفتند) بود. او حقوق‌های گزاف درباریان و شاهزادگان را قطع کرد و دریافت رشوه را جرم سنگینی دانست. این اقدامات اگرچه باعث محبوبیت او نزد مردم شد، اما دشمنی طبقه اشراف و درباریان را برانگیخت که در نهایت به قتل او منجر شد.

سیاست خارجی موازنه منفی

در دورانی که ایران صحنه رقابت روس و انگلیس بود، امیرکبیر سیاست «موازنه منفی» را اجرا کرد؛ یعنی به هیچ‌یک از قدرت‌ها امتیاز نمی‌داد و سعی می‌کرد با تقویت رابطه با کشورهای دیگر (مانند اتریش و آمریکا) نفوذ آن‌ها را خنثی کند. او از دخالت سفارتخانه‌ها در امور داخلی ایران به شدت جلوگیری می‌کرد.

سوالات متداول

دارالفنون کجاست؟
ساختمان تاریخی دارالفنون در خیابان ناصرخسرو تهران قرار دارد و اکنون به عنوان گنجینه و میراث فرهنگی نگهداری می‌شود.
رشته‌های درسی دارالفنون چه بود؟
پیاده‌نظام، سواره‌نظام، توپخانه، مهندسی، پزشکی، جراحی، داروسازی و کانی‌شناسی.
اولین روزنامه ایران چه بود؟
اولین روزنامه «کاغذ اخبار» بود، اما «وقایع اتفاقیه» امیرکبیر تأثیرگذارترین و منظم‌ترین روزنامه دوران قاجار بود.
چرا امیرکبیر اساتید اتریشی آورد؟
چون اتریش در آن زمان مانند روسیه و انگلیس در ایران منافع استعماری نداشت و امیر می‌خواست آموزش از سیاست جدا باشد.
آبله‌کوبی چیست؟
واکسیناسیون علیه بیماری کشنده آبله که امیرکبیر آن را برای همه کودکان ایرانی اجباری و رایگان کرد.
لقب «اتابک اعظم» یعنی چه؟
لقبی بود که ناصرالدین شاه به امیرکبیر داد و به معنای «پدر بزرگ» یا «مربی اعظم» است، زیرا امیرکبیر مربی شاه در کودکی بود.
آیا امیرکبیر سبیل می‌گذاشت؟
بله، تصاویر و نقاشی‌های باقی‌مانده از او نشان‌دهنده چهره‌ای با هیبت و سبیل‌های پرپشت قجری است.
تأثیر امیرکبیر بر زبان فارسی چه بود؟
او نامه‌نگاری اداری را ساده کرد و از کلمات پیچیده و تملق‌آمیز پرهیز می‌کرد که به ساده‌نویسی در نثر فارسی کمک کرد.
آیا امیرکبیر فرزند پسر داشت؟
تنها پسرش «میرزا احمدخان» در کودکی فوت کرد و نسل او از طریق دخترانش (تاج‌الملوک و همدم‌الملوک) ادامه یافت.
جمله «ما ملت دانا می‌خواهیم» از کیست؟
منسوب به امیرکبیر است، هرچند سندیت دقیق تاریخی برخی جملات منتسب به او مورد بحث است، اما با منش او سازگار است.
WordAbyss - یادبود امیرکبیر و تأسیس دارالفنون (۲۰ دی) | میراث اصلاحات 1405