شب ششم محرم به نام حضرت قاسم (ع)، فرزند نوجوان امام حسن مجتبی (ع) نامگذاری شده است. او که حدود ۱۳ سال داشت، در روز عاشورا با اصرار فراوان از عمویش اجازه میدان گرفت و حماسهای آفرید که تاریخ را مبهوت کرد. این شب، فرصتی برای پرداختن به نقش نوجوانان در حماسه عاشورا و تربیت دینی نسل جدید است.
مهمترین جمله منسوب به حضرت قاسم (ع)، عبارت «احلی من العسل» (شیرینتر از عسل) است. در شب عاشورا وقتی امام حسین (ع) از یارانش پرسید مرگ را چگونه میبینید، قاسم پاسخ داد: «اگر در راه شما باشد، از عسل شیرینتر است.» این جمله نشاندهنده اوج معرفت و جهانبینی این نوجوان است که مرگ سرخ را نه پایان، بلکه آغازی شیرین میبیند.
در روایات آمده است که امام حسین (ع) ابتدا به قاسم اجازه میدان نمیدادند (به دلیل سن کم و یادگاری برادر). قاسم غمگین به خیمه رفت و بازوبندی را که پدرش امام حسن (ع) به او داده بود باز کرد. در آن نوشته بود: «پسرم قاسم، هرگاه روزی را دیدی که عمویت حسین تنهاست، مبادا دست از یاریاش برداری.» قاسم با نشان دادن این دستخط، مجوز شهادت را گرفت.
حضرت قاسم با وجود اینکه زره مناسب سایزش پیدا نمیشد، به میدان رفت و جنگی نمایان کرد. سرانجام محاصره شد و بر زمین افتاد. وقتی امام را صدا زد، لشکریان دشمن برای جلوگیری از رسیدن امام، با اسبها بر بدن نیمه جان او تاختند. تعبیر «کشیده شدن قد قاسم» (انّک لَتَفحَصُ بِرِجلِک) اشاره به این لحظات دردناک دارد.
مراسم «عروسی قاسم» که در گذشته در برخی تعزیهها اجرا میشد، سندیت تاریخی معتبری ندارد و بسیاری از علما آن را رد کردهاند. قاسم نوجوان بود و ازدواج نکرده بود. اما تعبیر «داماد کربلا» به معنای استعاری (مرگ به مثابه عروسی و خون به جای حنا) در ادبیات مرثیه پذیرفته شده است.
