جشن آبپاشان (آبریزگان) یکی از جشنهای کهن ایرانی است که در روز اول تیرماه (آغاز تابستان) برگزار میشده است. فلسفه این جشن مربوط به دوران خشکسالیهای بزرگ و سپس بارش باران رحمت الهی است. مردم به شکرانه پایان خشکسالی، به روی یکدیگر آب میپاشیدند تا شادی خود را ابراز کنند. همچنین روایاتی آن را به پیروزی فیروز (پادشاه ساسانی) بر خشکسالی یا بازگشت کیخسرو از جنگ نسبت میدهند.
آب در فرهنگ ایران باستان مقدس و نماد پاکی و در فرهنگ اسلامی «مهریه حضرت زهرا (س)» و مایه حیات است (وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ). جشن آبپاشان تلفیقی از احترام به طبیعت و شکرگزاری از خالق یکتا برای نعمت باران و آب است.
در گذشته، مردم در این روز به کنار چشمهها و رودخانهها میرفتند و با پاشیدن آب و گلاب به یکدیگر، برای هم آرزوی سلامتی و دوری از بیماری میکردند. آنها معتقد بودند این کار باعث دفع بلایا و بیماریهای ناشی از گرمای تابستان میشود.
امروزه این جشن در برخی مناطق ایران (مانند اراک، فراهان و بخشهایی از خراسان) با نامهای مختلفی همچون «اول تووستون» برگزار میشود. احیای این جشن به شکل نمادین میتواند بهانهای برای نشاط اجتماعی و البته تذکری برای «صرفهجویی در مصرف آب» در شرایط کمآبی کنونی باشد.
اگرچه برخی این دو را یکی میدانند، اما جشن آبپاشان در اول تیر (انقلاب تابستانی) و جشن تیرگان در ۱۳ تیر (روز تیر از ماه تیر) برگزار میشود. هرچند در تیرگان نیز سنت آبریزان وجود دارد، اما مناسبتهای تاریخی آنها متفاوت است.
