در دعای روز اول ماه رمضان، از خداوند میخواهیم که روزه ما را «صیام الصائمین» قرار دهد. این عبارت اشاره به مراتب روزه دارد. پایینترین مرتبه، روزه عام (نخوردن و نیاشامیدن) است. مراتب بالاتر شامل روزه خاص (نگه داشتن اعضا و جوارح از گناه) و روزه خاص الخاص (خالی کردن قلب از غیر خدا) است. دعا کننده آرزو میکند به مراتب عالی روزهداری دست یابد.
غفلت یکی از بزرگترین آفتهای مسیر بندگی است. خواب غفلت یعنی انسان چنان سرگرم دنیا شود که آخرت و هدف اصلی خلقت را فراموش کند. در روز اول ماه مبارک، که آغاز یک دوره تربیتی است، مهمترین خواسته ما «هوشیاری» و «توجه» است تا بتوانیم از لحظات این ماه بهره ببریم.
عبارت «قیام القائمین» به کیفیت نماز و شبزندهداری اشاره دارد. ایستادنی که با خستگی و کسالت نباشد، بلکه با نشاط، معرفت و ادب در پیشگاه حق باشد. این دعا به ما یادآوری میکند که ارزش عبادت به کیفیت آن است، نه کمیت آن.
پایان دعا با درخواست بخشش (هب لی جرمی) و عفو (اعف عنی) همراه است. این نشان میدهد که شرط ورود به ضیافت الهی، پاک شدن از آلودگیهاست. خداوند به عنوان «عافیاً عن المجرمین» (بخشنده گناهکاران) خوانده میشود تا امید در دل بندگان زنده شود.
خواندن دعاهای روزانه ماه رمضان که از ابن عباس و ائمه اطهار (ع) نقل شده است، نوعی برنامه روزانه برای خودسازی است. هر دعا حاوی نکات اخلاقی و عرفانی خاصی است که تمرکز بر آن در طول روز، ذهن را جهتدهی میکند.
