در فرهنگ واژگان اربعین، تفاوت ظریفی میان «آزادی» و «آزادگی» وجود دارد. آزادی (Freedom) معمولاً به معنای رهایی از محدودیتهای بیرونی است، اما آزادگی (Liberty/Nobility) رهایی از بندهای درونی است. امام حسین (ع) فرمود: «اگر دین ندارید، لااقل آزاده باشید». پیام اربعین این است که انسان حتی اگر در غل و زنجیر باشد (مانند اسرا)، میتواند آزاده باشد و روحش را نفروشد.
عزت نفس (Self-Esteem) در روانشناسی به معنای احساس ارزشمندی است. در مکتب کربلا، این احساس ارزشمندی از اتصال به خدا نشات میگیرد. شعار «هیهات منا الذله» (ذلت از ما دور است)، قویترین عبارت تأکیدی برای حفظ کرامت انسانی است. زائر اربعین با تکرار این شعار، به خود تلقین میکند که با وجود تمام گناهان و کاستیها، چون محب حسین است، عزیز است و نباید تن به پستی بدهد.
پس از عاشورا، حضرت زینب (س) مدیریت بحران را بر عهده گرفتند. رفتار ایشان در کوفه و شام، درسنامه عزت نفس است. ایشان با وجود لباسهای خاکی و شرایط اسارت، چنان با اقتدار سخن گفتند که یزید را در کاخ خود تحقیر کردند. اربعین، سالروز بازگشت پیروزمندانه و عزتمندانه این کاروان به کربلاست. پیامی که میگوید: حق همیشه عزیز است، حتی اگر سرش بر نیزه باشد.
حضور جوانان در پیادهروی اربعین، تمرینی برای استقلال و خودباوری است. طی کردن ۸۰ کیلومتر مسیر با پای پیاده، تحمل گرما و خستگی، و مشاهده ایثار و فداکاری دیگران، روحیه راحتطلبی را از بین میبرد و شخصیتی محکم و مستقل میسازد. جوانی که اربعین را درک کند، دیگر در برابر فرهنگهای مهاجم احساس حقارت نمیکند.
عزت نفس فردی در اربعین به «عزت نفس اجتماعی» تبدیل میشود. وقتی میلیونها نفر با یک هدف واحد حرکت میکنند، احساس قدرت و هویت جمعی در شیعیان تقویت میشود. این گردهمایی به جهان اعلام میکند که پیروان حسین (ع) ذلیل نمیشوند و زیر بار ظلم نمیروند.
