بسیاری از مردم این دو رشته را یکسان میدانند، اما تفاوت بزرگی دارند. رشته شیمی (Chemistry) یک علم پایه است که در آزمایشگاه به کشف واکنشها و خواص مواد در مقیاس کوچک میپردازد. اما مهندسی شیمی (Chemical Engineering) یک رشته مهندسی است که آن واکنشها را به مقیاس صنعتی میآورد؛ یعنی طراحی کارخانهای که بتواند روزانه هزاران تن محصول تولید کند. مهندس شیمی با لولهها، پمپها، راکتورهای غولپیکر و اقتصادِ تولید سر و کار دارد.
نقش حیاتی در صنعت نفت و گاز ایران
ایران به عنوان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر نفت و گاز، وابستگی زیادی به مهندسان شیمی دارد. از استخراج نفت خام تا پالایش آن و تولید بنزین، گازوئیل و هزاران محصول پتروشیمی، همگی توسط مهندسان شیمی مدیریت میشود. آنها سربازان خط مقدم جبهه اقتصادی کشور هستند که از خامفروشی جلوگیری کرده و ارزش افزوده خلق میکنند.
مهندسی پلیمر؛ علم مواد آینده
مهندسی پلیمر که شاخهای مرتبط با مهندسی شیمی است، بر طراحی و ساخت مواد پلیمری (پلاستیکها، لاستیکها، کامپوزیتها) تمرکز دارد. امروزه از بدنه هواپیماها تا قلب مصنوعی و بستهبندیهای پیشرفته، همه از پلیمر ساخته میشوند. مهندسان پلیمر با تغییر ساختار مولکولی، موادی با ویژگیهای حیرتانگیز میسازند.
فرصتهای شغلی گسترده
مهندسان شیمی تنها در پتروشیمی کار نمیکنند. صنایع غذایی (طراحی خطوط تولید مواد غذایی)، داروسازی (تولید انبوه دارو)، تصفیه آب و فاضلاب، سیمان، و صنایع نانو تکنولوژی از دیگر حوزههای فعالیت آنان است. هر جا که نیاز باشد مادهای تغییر ماهیت دهد، مهندس شیمی حضور دارد.
رازی؛ پیشگام مهندسی شیمی؟
اگرچه مهندسی شیمی رشتهای مدرن است، اما زکریای رازی با کشف الکل و اسید سولفوریک (جوهر گوگرد) و طراحی ابزارهای آزمایشگاهی، حق بزرگی بر گردن این علم دارد. ۵ اسفند اگرچه زادروز خواجه نصیر است، اما فرصتی است تا از میراث دانشمندانی چون رازی در علوم شیمیایی نیز یاد کنیم.
سوالات متداول
کار اصلی مهندس شیمی چیست؟
طراحی، ساخت و بهرهبرداری از فرآیندهای صنعتی که در آن مواد خام به محصولات باارزش تبدیل میشوند.
آیا مهندس شیمی فقط در پالایشگاه کار میکند؟
خیر، در صنایع غذایی، دارویی، نساجی، تصفیه آب، باتریسازی و محیط زیست هم نقش کلیدی دارد.
سختترین درس مهندسی شیمی چیست؟
دروسی مثل «انتقال جرم»، «ترمودینامیک» و «کنترل فرآیند» معمولاً چالشبرانگیزترینها هستند.
فرق پلیمر و پلاستیک چیست؟
پلاستیک یک نوع پلیمر است، اما پلیمرها شامل لاستیکها، الیاف، رزینها و چسبها هم میشوند.
بازار کار مهندسی شیمی در ایران چطور است؟
به دلیل وجود صنایع نفت و گاز و پتروشیمی، بازار کار نسبتاً خوبی دارد، به شرط داشتن تخصص و مهارت نرمافزاری.
نرمافزارهای مهم مهندسی شیمی کدامند؟
Aspen HYSYS, Aspen Plus, COMSOL, MATLAB, Fluent.
آیا کار مهندسی شیمی خطرناک است؟
در محیطهای عملیاتی مثل پالایشگاهها خطراتی مثل نشت گاز یا انفجار وجود دارد، اما با رعایت اصول ایمنی (HSE) کنترل میشوند.
پدر مهندسی شیمی کیست؟
در جهان «جرج دیویس» را بنیانگذار این رشته میدانند که اولین دوره مهندسی شیمی را تدریس کرد.
حقوق مهندس شیمی چقدر است؟
در مناطق عملیاتی (مثل عسلویه) به دلیل سختی کار حقوق بالاتری دارند، در شهرها بسته به صنعت متفاوت است.
هدیه برای مهندس شیمی؟
ماگ با طرح جدول تناوبی، کتابهای علمی، یا دکوریهایی شبیه ابزار آزمایشگاهی.