پزشکان بدون مرز و پزشکان جهادی به گروهی از متخصصان کادر درمان گفته میشود که به صورت داوطلبانه و بدون چشمداشت مالی، خدمات پزشکی را به مناطق جنگزده، بحرانزده، محروم و دورافتاده ارائه میدهند. در ایران، گروههای جهادی پزشکی با الهام از فرهنگ ایثار دوران دفاع مقدس، به روستاها و مناطق مرزی سفر میکنند تا عدالت در سلامت را برقرار سازند. این پزشکان نماد واقعی سوگندنامه پزشکی و تعهد انسانی هستند.
در آموزههای دینی و اخلاقی، خدمت به محرومترین اقشار جامعه بالاترین ارزش را دارد. پزشکانی که از رفاه مطبهای شهری میگذرند و رنج سفر و اقامت در شرایط سخت را تحمل میکنند، در واقع زکات علم خود را میپردازند. این نوع طبابت نه تنها جسم بیماران را درمان میکند، بلکه روح پزشک را نیز صیقل میدهد و پیوند عمیقی بین نخبگان و توده مردم ایجاد میکند.
فعالیتهای داوطلبانه پزشکی سابقهای طولانی دارد. سازمان بینالمللی پزشکان بدون مرز (MSF) در سال 1971 تاسیس شد، اما در ایران، پس از انقلاب اسلامی و به ویژه پس از جنگ تحمیلی، اردوهای جهادی پزشکی شکل منسجمتری گرفت. پزشکان در دوران جنگ در خط مقدم جراحی میکردند و امروز در خط مقدم محرومیتزدایی فعال هستند.
پزشکان جهادی با چالشهایی مانند کمبود تجهیزات، نبود امکانات بهداشتی پایه، صعبالعبور بودن مسیرها و گاهی خطرات امنیتی روبرو هستند. اما در مقابل، دیدن لبخند رضایت کودکی که برای اولین بار ویزیت میشود یا دعای خیر پیرزنی روستایی، زیباییهایی است که خستگی را از تن آنان بیرون میکند. این تجربیات، دیدگاهی متفاوت و عمیق به زندگی پزشکان میبخشد.
در زمان وقوع بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل، پزشکان جهادی و بدون مرز اولین کسانی هستند که در صحنه حاضر میشوند. سرعت عمل و آمادگی روحی آنان برای کار در شرایط بحرانی، جان هزاران نفر را نجات میدهد. حضور آنان همچنین باعث دلگرمی آسیبدیدگان و حفظ آرامش روانی در مناطق بحرانزده میشود.
