آغاز حرکت امام رضا (ع) از مدینه به سمت مرو (اواخر شوال) 1405

29 شوال

وداع جانسوز

1

اواخر شوال است و مدینه باز هم شاهد جدایی است. این بار رضا (ع) است که با چشمانی اشکبار از حرم پیامبر خداحافظی می‌کند.

وداع جانسوز
2

امام رضا (ع) فرمود: من می‌روم و دیگر باز نخواهم گشت. گریه کنید... این وداع آخر است.

وداع جانسوز
3

جواد الائمه (ع) را ببین، کودکی که با نگاهش کاروان پدر را بدرقه می‌کند. چه غمی در این نگاه نهفته است.

وداع جانسوز
4

مدینه شهر بی‌وفا نیست، اما تقدیر این است که خورشیدهایش در سرزمین‌های دور غروب کنند. خداحافظ ای پسر فاطمه.

وداع جانسوز
5

حرکت کاروان امام رضا (ع) به سمت مرو، آغاز فصل جدیدی در تاریخ تشیع و ایران بود، اما آغاز دلتنگی مدینه هم بود.

وداع جانسوز

هجرت اجباری

1

این سفر، سفر اختیار نبود؛ سفر اجبار بود. مأمون نقشه‌ها داشت، اما خدا نقشه دیگری کشید.

هجرت اجباری
2

امام را از مدینه جدا کردند تا نورش را کنترل کنند، اما نمی‌دانستند که ایران تشنه این نور است.

هجرت اجباری
3

ولایتعهدی تحمیلی، بهانه‌ای بود برای تبعید محترمانه. امام این را می‌دانست و به همین دلیل خانواده را همراه نبرد.

هجرت اجباری
4

اواخر شوال، جاده‌های حجاز شاهد عبور کاروانی بود که حامل برکت برای خراسان و حامل غم برای یثرب بود.

هجرت اجباری
5

امام رضا (ع) با خروجش از مدینه، قلب اسلام را با خود به شرق برد. ایران میزبان پاره تن پیامبر شد.

هجرت اجباری

مسیر عشق

1

از مدینه تا مرو، منزل به منزل، رد پای بهشت است. خوشا به حال خاکی که بوسه بر قدم‌های ضامن آهو زد.

مسیر عشق
2

نیشابور منتظر است... منتظر قلمدان‌های مرصع و حدیث سلسلة الذهب. این کاروان تاریخ را تغییر خواهد داد.

مسیر عشق
3

بیابان‌های خشک ایران، منتظر قدوم تو هستند تا گلستان شوند. بیا ای باران رحمت.

مسیر عشق
4

مسیر هجرت امام رضا (ع)، جاده ابریشمِ معنویت است که شرق و غرب دنیای اسلام را به هم دوخت.

مسیر عشق
5

هر جا که تو اتراق کردی، قدمگاه شد. و امروز دل‌های ما قدمگاه توست یا علی بن موسی الرضا.

مسیر عشق

دلتنگی

1

یا امام رضا! وقتی از مدینه می‌رفتی، به پشت سر نگاه می‌کردی؟ دلت پیش کی جا مانده بود؟

دلتنگی
2

غریب الغربا یعنی تو، که کیلومترها دورتر از وطن، در دیار غربت، دلتنگ عطر بقیع بودی.

دلتنگی
3

ما ایرانی‌ها خوشحالیم که آمدی، اما شرمنده‌ایم که غریبانه آمدی و غریبانه ماندی.

دلتنگی
4

کاش بودیم و در آن لحظه وداع، خاک پایت را توتیا می‌کردیم تا شاید کمی از اندوهت کم شود.

دلتنگی
5

آقا جان! تو رفتی و مدینه تنها ماند، اما مشهد آباد شد. شکر خدا که سایه سر مایی.

دلتنگی

مذهبی

1

هجرت امام رضا (ع) تمدن‌ساز بود. ورود ایشان به ایران، تشیع را در رگ‌های این سرزمین جاری کرد.

مذهبی
2

این سفر، تحقق وعده الهی بود که نور خدا در همه جا منتشر شود، حتی در کاخ مأمون.

مذهبی
3

امام با نپذیرفتن همراهی خانواده، پیام دادند که این سفر، سفر شهادت است نه سفر ریاست.

مذهبی
4

دعای باران، مناظرات علمی، نماز عید... همه و همه برکاتی بود که در این هجرت اجباری شکوفا شد.

مذهبی
5

سلام بر مسافری که مقصدش شهادت بود و سوغاتش هدایت.

مذهبی

هجرت تاریخ‌ساز به خراسان

در اواخر ماه شوال سال ۲۰۰ یا ۲۰۱ هجری، امام رضا (ع) به دستور و اجبار مأمون عباسی، مدینه را به قصد مرو (در خراسان آن زمان) ترک کردند. این هجرت یکی از مهم‌ترین وقایع تاریخ اسلام و ایران است. مأمون با هدف تحت کنترل گرفتن امام و مشروعیت بخشیدن به حکومت خود، ایشان را فراخواند، اما امام با درایت الهی، این تهدید را به فرصتی برای ترویج معارف اهل بیت در ایران تبدیل کردند.

وداع غم‌انگیز با روضه نبوی

شیخ صدوق روایت می‌کند که امام رضا (ع) هنگام ترک مدینه، چندین بار به حرم پیامبر (ص) رفتند و با صدای بلند گریستند و وداع کردند. ایشان فرمودند: «من از جوار جدم خارج می‌شوم و در غربت از دنیا خواهم رفت». ایشان همچنین به خانواده دستور دادند برایشان گریه کنند تا همگان بدانند این سفر، سفرِ بازگشت نیست و نوعی تبعید محترمانه است.

چرا امام خانواده را همراه نبردند؟

یکی از نکات مهم این هجرت، تنها سفر کردن امام بود. ایشان فرزند خردسالشان امام جواد (ع) و سایر اعضای خانواده را در مدینه گذاشتند. این اقدام هوشمندانه پیام سیاسی روشنی داشت: اینکه ولایتعهدی مأمون ظاهری فریبنده است و امام به استقبال مرگ می‌روند، نه قدرت و حکومت. اگر سفر برای حکومت بود، بردن خانواده منطقی بود.

مسیر ولایت: از مدینه تا مرو

مسیری که مأمون برای حرکت امام تعیین کرده بود، عمداً از شهرهای شیعه‌نشین (مانند کوفه و قم) دور بود تا استقبال مردمی کمتر باشد. کاروان امام از بصره، اهواز، فارس، یزد و نیشابور گذشت. در هر منزلگاه، با وجود تدابیر امنیتی، مردم به استقبال می‌آمدند و از چشمه علم و کرامت امام سیراب می‌شدند. اوج این استقبال در نیشابور و ثبت حدیث سلسلة الذهب بود.

تاثیرات تمدنی حضور امام در ایران

ورود امام رضا (ع) به ایران، نقطه عطفی در تاریخ فرهنگی این سرزمین بود. حضور ایشان باعث مهاجرت بسیاری از سادات و علویان (مانند حضرت معصومه س و شاهچراغ ع) به ایران شد. این موج مهاجرت، ایران را به پایگاه امن محبت اهل بیت تبدیل کرد و زمینه‌ساز تشکیل حکومت‌های شیعی در قرون بعد شد. ما ایرانیان امروز میراث‌دار آن هجرت غریبانه‌ایم.

سوالات متداول

امام رضا (ع) در چه تاریخی مدینه را ترک کردند؟
طبق روایات معتبر، حرکت ایشان در اواخر ماه شوال (یا اوایل ذی‌القعده) سال ۲۰۰ یا ۲۰۱ هجری قمری بوده است.
مقصد سفر امام کجا بود؟
شهر مرو (در ترکمنستان امروزی) که پایتخت مأمون عباسی بود.
چرا مأمون امام را به خراسان دعوت کرد؟
برای کنترل امام، جدا کردن ایشان از پایگاه مردمی مدینه و مشروعیت بخشیدن به حکومت خود با پیشنهاد ولایتعهدی.
حدیث معروف امام در مسیر نیشابور چیست؟
حدیث سلسلة الذهب که شرط ورود به قلعه امن الهی (توحید) را ولایت اهل بیت معرفی می‌کند.
چرا امام خانواده‌شان را نبردند؟
تا نشان دهند این سفر اجباری است و امیدی به بازگشت نیست و پایانش شهادت است.
آیا حضرت معصومه (س) همراه امام بودند؟
خیر، ایشان یک سال بعد برای دیدار برادر حرکت کردند که در قم بیمار شدند و وفات یافتند.
مسیر حرکت امام از کدام شهرها بود؟
مدینه، بصره، اهواز، ارجان (بهبهان)، یزد، نیشابور، طوس، سرخس و مرو.
واکنش امام هنگام خروج از مدینه چه بود؟
ایشان در حرم پیامبر گریستند و به اهل بیت خود فرمودند برای من نوحه کنید، زیرا دیگر باز نخواهم گشت.
جانشین امام رضا (ع) در مدینه چه کسی بود؟
فرزندشان امام جواد (ع) که در آن زمان حدود ۶ یا ۷ سال داشتند.
نتیجه این هجرت برای ایران چه بود؟
تبدیل شدن ایران به مرکز تشیع، حضور هزاران امامزاده در ایران و برکت وجود حرم مطهر رضوی در مشهد.
WordAbyss - آغاز حرکت کاروان امام رضا (ع) از مدینه به سمت ایران (اواخر شوال) 1405