حضرت زهرا (س) فرمودند: و خداوند اطاعت از ما را برای نظامیافتن ملت و امامت ما را برای ایمنی از تفرقه قرار داد.
فرازهای خطبه
2
ای مردم! بدانید من فاطمهام و پدرم محمد (ص) است. آنچه میگویم آغاز و انجامش یکی است (حق است).
فرازهای خطبه
3
آیا گمان میکنید که خداوند قدرت و میراث ما را از بین برده است؟ آیا در کتاب خداست که تو از پدرت ارث ببری و من نبرم؟!
فرازهای خطبه
4
خداوند ایمان را برای پاک کردن شما از شرک و نماز را برای دوری شما از تکبر واجب کرد.
فرازهای خطبه
5
عدالت را برای آرامش دلها، و اطاعت از ما اهل بیت را برای نظم یافتن دین و ملت قرار داد.
فرازهای خطبه
6
شما را میبینم که به رفاهطلبی روی آوردهاید و کسی را که سزاوار حکومت بود کنار زدهاید.
فرازهای خطبه
7
من آنچه شرط بلاغ بود گفتم، با اینکه میدانم خوار کردن حق در سرشت شما جای گرفته است.
فرازهای خطبه
8
آگاه باشید که این شتر (خلافت) آماده است، بر آن سوار شوید اما بدانید که پایش لنگ و ننگش ابدی است.
فرازهای خطبه
9
روزه را برای تثبیت اخلاص، و حج را برای تقویت دین، و جهاد را برای عزت اسلام قرار داد.
فرازهای خطبه
10
از خدا پروا کنید آنگونه که شایسته اوست و نمیرید مگر آنکه مسلمان باشید.
فرازهای خطبه
تحلیل سیاسی
1
خطبه فدکیه یک مانیفست کامل سیاسی است که مشروعیت حکومتهای غیرالهی را زیر سوال میبرد.
تحلیل سیاسی
2
حضرت زهرا با طرح مسئله فدک، در واقع به بهانه یک حق مالی، از حق بزرگتر یعنی ولایت علی (ع) دفاع کردند.
تحلیل سیاسی
3
ایشان در مسجد پیامبر، با استدلالهای قرآنی، بدعتهای ایجاد شده پس از رحلت پیامبر را افشا نمودند.
تحلیل سیاسی
4
خطبه فدکیه نشان داد که زن مسلمان در برابر انحرافات جامعه سکوت نمیکند و وارد میدان جهاد تبیین میشود.
تحلیل سیاسی
5
فدکیه دادگاهی تاریخی بود که در آن حضرت زهرا (س) حاکمان وقت را به محاکمه کشید و تاریخ را قاضی قرار داد.
تحلیل سیاسی
6
استفاده از آیات ارث در قرآن توسط حضرت، راه فرار را بر کسانی که حدیث جعلی «ما پیامبران ارث نمیگذاریم» را ساخته بودند، بست.
تحلیل سیاسی
7
هشدار حضرت نسبت به بازگشت جاهلیت و رفاهطلبی خواص، پیشبینی دقیقی از آینده جامعه اسلامی بود.
تحلیل سیاسی
8
این خطبه سند مظلومیت امیرالمؤمنین است که همسرش مجبور شد برای دفاع از حق او به میدان بیاید.
تحلیل سیاسی
9
خطبه فدکیه درس بزرگ ولایتپذیری است؛ دفاع مستدل، منطقی و کوبنده در برابر جریان نفاق.
تحلیل سیاسی
10
سیاست در نگاه فاطمی یعنی هدایت جامعه به سوی امام حق، و فدکیه نقشهراه این هدایت است.
تحلیل سیاسی
دفاع از ولایت
1
فاطمه (س) فریاد زد: مثل امام، مثل کعبه است که مردم باید به سراغش بروند، نه او به سراغ مردم.
دفاع از ولایت
2
تمام تلاش حضرت در خطبه فدکیه، بازگرداندن قطار اسلام به ریل ولایت و غدیر بود.
دفاع از ولایت
3
ایشان انحراف از ولایت علی (ع) را عامل اصلی هرج و مرج و تفرقه در امت اسلامی معرفی کردند.
دفاع از ولایت
4
دفاع حضرت زهرا از ولایت، دفاعی احساسی نبود، بلکه دفاعی مبتنی بر برهان، قرآن و سنت پیامبر بود.
دفاع از ولایت
5
حضرت زهرا (س) ثابت کرد که هزینه دفاع از ولایت، حتی اگر جان باشد، باید پرداخت شود.
دفاع از ولایت
6
سکوت در برابر غصب خلافت، گناهی بود که حضرت زهرا با خطبهاش آن را بر هم زد و حجت را بر همه تمام کرد.
دفاع از ولایت
7
ولایت فقیه در عصر غیبت، امتداد همان ولایتی است که زهرا (س) برایش خطبه خواند و پهلویش شکست.
دفاع از ولایت
8
خطبه فدکیه به ما میآموزد که ولی خدا تنهاست و وظیفه نخبگان و مردم، یاری اوست.
دفاع از ولایت
9
گریههای حضرت زهرا سیاسی بود، خطبهاش سیاسی بود، و قیامش برای حفظ اصل اسلام یعنی ولایت بود.
دفاع از ولایت
10
فاطمیه یعنی خط مقدم جبهه جنگ نرم و سخت برای حفاظت از حریم ولایت.
دفاع از ولایت
نکات اخلاقی
1
توحید محوری، آغازین بخش خطبه است؛ تا خدا را نشناسیم، حق ولی را نخواهیم شناخت.
نکات اخلاقی
2
حضرت بر اهمیت اخلاص در عمل تأکید دارند و روزه را عامل تثبیت آن میدانند.
نکات اخلاقی
3
دوری از تکبر، فلسفه نماز است؛ تکبر همان چیزی بود که ابلیس را راند و غاصبان را به طغیان واداشت.
نکات اخلاقی
4
شکر نعمتها باعث افزونی آنهاست؛ حضرت سخن خود را با حمد و ثنای الهی آغاز کردند.
نکات اخلاقی
5
نیکی به پدر و مادر (صله رحم) عامل طولانی شدن عمر و فزونی جمعیت ذکر شده است.
نکات اخلاقی
6
صبر، عاملی برای استحقاق پاداش الهی است که حضرت بر آن تأکید فرمودند.
نکات اخلاقی
7
امر به معروف و نهی از منکر، مصلحتی برای عموم مردم است تا جامعه اصلاح شود.
نکات اخلاقی
8
وفای به نذر و عهد، از ویژگیهای مؤمنین است که حضرت به آن اشاره نمودند.
نکات اخلاقی
9
رعایت عدالت در قضاوت و رفتار، مایه آرامش و پیوند دلهاست.
نکات اخلاقی
10
پرهیز از کمفروشی و رعایت حقوق مالی مردم، از نکات اقتصادی و اخلاقی خطبه است.
نکات اخلاقی
متن عربی و ترجمه
1
الحمدلله علی ما انعم... ستایش خدای را بر آنچه ارزانی داشت.
متن عربی و ترجمه
2
و اشهد ان لا اله الا الله... و گواهی میدهم که معبودی جز الله نیست.
متن عربی و ترجمه
3
جعل الله الایمان تطهیرا لکم من الشرک... خداوند ایمان را برای پاکی شما از شرک قرار داد.
متن عربی و ترجمه
4
و طاعتنا نظاما للملة... و اطاعت ما را مایه نظم ملت قرار داد.
متن عربی و ترجمه
5
هذا کتاب الله ناطقا... این کتاب خداست که گویاست.
متن عربی و ترجمه
6
افعلی عمد ترکتم کتاب الله؟... آیا عمدا کتاب خدا را رها کردید؟
متن عربی و ترجمه
7
فاتقوا الله حق تقاته... پس آنگونه که شایسته است از خدا پروا کنید.
متن عربی و ترجمه
8
و انی لابنة نذیر لکم... و من دختر بیم دهنده شما هستم.
متن عربی و ترجمه
9
فاعملوا انا عاملون... پس هر چه میخواهید بکنید، ما هم کار خود را میکنیم.
متن عربی و ترجمه
10
و سیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون... و بزودی ستمکاران خواهند دانست که به چه جایگاهی باز میگردند.
متن عربی و ترجمه
اهمیت تاریخی و سندی خطبه فدکیه
خطبه فدکیه یکی از معتبرترین اسناد تاریخی شیعه است که در منابع کهن اهل سنت و شیعه (مانند بلاغات النساء ابن طیفور) نقل شده است. این خطبه که تنها چند روز پس از رحلت پیامبر (ص) ایراد شد، تصویری دقیق از اوضاع سیاسی و اجتماعی مدینه ارائه میدهد و سند حقانیت اهل بیت (ع) در برابر جریان سقیفه است. فصاحت و بلاغت این خطبه، یادآور کلام امیرالمؤمنین (ع) است.
فدک: بهانه یا هدف؟
اگرچه ظاهر خطبه درباره مطالبه زمین فدک است، اما فدک نمادی از حق حاکمیت و ولایت بود. درآمد فدک میتوانست پشتوانه اقتصادی حکومت علوی باشد. غاصبان با گرفتن فدک، قصد تضعیف اقتصادی اهل بیت را داشتند. حضرت زهرا (س) با هوشمندی، فدک را بهانهای قرار دادند تا مشروعیت سیاسی خلیفه وقت را به چالش بکشند و غصب خلافت را محکوم کنند.
محورهای اصلی خطبه فدکیه
این خطبه شامل محورهای متنوعی است: ۱. توحید و خداشناسی (معارف عمیق الهی) ۲. نبوت و فلسفه احکام (علل الشرایع) ۳. معرفی خود و جایگاه اهل بیت ۴. استدلالهای قرآنی بر حق ارث ۵. نکوهش مردم بخاطر سکوت و پیمانشکنی ۶. پیشبینی آینده تاریک امت به دلیل انحراف از ولایت.
جهاد تبیین در سیره حضرت زهرا (س)
خطبه فدکیه بارزترین مصداق «جهاد تبیین» است. حضرت زهرا (س) در زمانی که جو خفقان و تبلیغات مسموم علیه بیت وحی حاکم بود، سکوت را شکستند و با روشنگری، فتنهها را آشکار کردند. ایشان نشان دادند که دفاع از حق، زن و مرد نمیشناسد و باید با منطق و استدلال قوی در برابر تحریف تاریخ ایستاد.
پاسخ به شبهه «انبیا ارث نمیگذارند»
خلیفه اول برای توجیه غصب فدک، حدیثی را به پیامبر نسبت داد که «ما پیامبران ارث نمیگذاریم و آنچه میماند صدقه است». حضرت زهرا (س) در خطبه فدکیه با استناد به آیات صریح قرآن (مانند ارث بردن سلیمان از داوود و دعای زکریا برای وارث)، کذب بودن این ادعا را اثبات کردند و نشان دادند که سخن مخالف قرآن، اعتبار ندارد.
سوالات متداول
خطبه فدکیه در کجا ایراد شد؟
این خطبه در مسجد النبی (ص) مدینه و در حضور خلیفه وقت و جمع زیادی از مهاجرین و انصار ایراد شد.
موضوع اصلی خطبه فدکیه چیست؟
اگرچه بهانه آن غصب فدک بود، اما موضوع اصلی آن دفاع از ولایت امیرالمؤمنین (ع) و افشای انحراف مسیر خلافت بود.
چرا حضرت زهرا (س) به مسجد رفتند؟
برای اتمام حجت با مردم و خواص، و ثبت اعتراض رسمی خود در تاریخ نسبت به ظلمی که به اهل بیت شد.
آیا فدک هدیه بود یا ارث؟
فدک ابتدا هدیه (نحله) پیامبر به حضرت زهرا در زمان حیاتشان بود، اما چون غاصبان شاهدان را نپذیرفتند، حضرت از باب قانون ارث وارد استدلال شدند.
فلسفه احکام در خطبه فدکیه چه جایگاهی دارد؟
حضرت برای یادآوری روح اسلام به مردم، فلسفه نماز (دوری از کبر)، روزه (اخلاص)، جهاد (عزت) و... را بیان کردند تا وجدانها را بیدار کنند.
واکنش مردم به خطبه فدکیه چه بود؟
سخنان حضرت تأثیر عمیقی گذاشت و مردم را منقلب کرد، اما ترس و حب دنیا مانع از قیام عملی آنها شد.
منظور از «شتر خلافت» در کلام حضرت چیست؟
اشاره به غصب حکومت است که حضرت هشدار دادند این شتر (خلافت غصبی) سرانجام شومی دارد و فتنههای ابدی ایجاد میکند.
استدلال قرآنی حضرت زهرا برای ارث چه بود؟
ایشان به آیات وراث انبیا (مانند حضرت سلیمان و یحیی) استناد کردند تا نشان دهند قانون ارث شامل پیامبران هم میشود.
چرا مطالعه خطبه فدکیه برای شیعیان واجب است؟
زیرا این خطبه شناسنامه اعتقادی شیعه، دوره کامل معارف اسلامی و الگوی دفاع از ولایت است.
پیام خطبه فدکیه برای امروز چیست؟
سکوت نکردن در برابر انحرافات، دفاع مستدل از حق، و تبعیت محض از ولایت فقیه در برابر جریانهای نفاق.