خدایا! اکنون که ماه رمضان میرود، دلم میلرزد. آیا مرا بخشیدهای؟ (برگرفته از دعای وداع امام سجاد ع).
صحیفه سجادیه
2
بدرود ای بزرگترین ماه خدا، و ای عید دوستان خدا.
صحیفه سجادیه
3
سلام بر تو ای ماهی که تا بودی، با تو مأنوس بودیم و اکنون که میروی، وحشت تنهایی داریم.
صحیفه سجادیه
4
خداحافظ ای ماهی که در تو آرزوها نزدیک و اعمال پذیرفته بود.
صحیفه سجادیه
5
بدرود ای همدمی که چون آمدی شادمان کرد و چون رفت، دردناک و وحشتزا شد.
صحیفه سجادیه
6
خدایا! ما اهل این ماه بودیم به لطف تو. پس ما را از برکات وداعش محروم مکن.
صحیفه سجادیه
7
سلام بر تو ای ماهی که چه بسیار گناهان در تو محو شد و چه بسیار عیبها پوشیده ماند.
صحیفه سجادیه
8
بدرود ای ماهی که دیروز چه سخت به تو دلبسته بودیم و فردا چه بسیار مشتاق تو خواهیم بود.
صحیفه سجادیه
9
خدایا! اگر در این ماه کوتاهی کردیم، ما را مؤاخذه مکن و عذر ما را بپذیر.
صحیفه سجادیه
10
اللهم اسلخنا بانسلاخ هذا الشهر من خطایانا. خدایا با گذشتن این ماه، ما را از گناهانمان خارج ساز.
صحیفه سجادیه
مناجات توبه
1
خدایا، سفره دارد جمع میشود و من هنوز گرسنهام. تهمانده سفرهات را به من ببخش.
مناجات توبه
2
ماه رمضان رفت و نمیدانم نامم در لیست پاکان نوشته شد یا نه؟
مناجات توبه
3
الهی! اگر مرا نبخشیده باشی، چه خاکی بر سر کنم؟ فمن لی غیرک؟
مناجات توبه
4
خدایا، این وداع را آخرین وداع ما با ماه رمضان قرار نده.
مناجات توبه
5
گریه میکنم برای شبهایی که غافل بودم، برای سحرهایی که خواب ماندم.
مناجات توبه
6
یا رب! به احترام این ماه، گناهان باقیماندهام را همین لحظه ببخش.
مناجات توبه
7
میروم ولی دلم را در سحرهای رمضان جا میگذارم.
مناجات توبه
8
خدایا! ماه رمضان تمام شد، اما بندگی من تمام نشود. کمکم کن.
مناجات توبه
9
الهی! تو صاحبخانهای و من مهمان؛ رسم نیست مهمان را دست خالی رد کنی.
مناجات توبه
10
پروردگارا! عیدی ما را در شب آخر، پاکیِ ابدی و شهادت قرار ده.
مناجات توبه
ادبی
1
صدای پای عید فطر میآید، اما دلم بارانیِ وداع است.
ادبی
2
رمضان میرود و میبرد از من دل و دین / خوشا آن کس که در این ماه شده لایق دین.
ادبی
3
چه زود گذشت لحظههای ناب ربنا. خداحافظ ای شیرینترین تشنگی.
ادبی
4
غروب سیام رمضان، غمگینترین غروب سال برای عاشقان است.
ادبی
5
خداحافظ ای ماهِ خوبِ خدا. دلم برای افتتاح و ابوحمزه تنگ میشود.
ادبی
6
کوله بارم را بستهام، اما نمیدانم پر است یا خالی. امیدم به فضل توست.
ادبی
7
رمضان رفت و دریغا که ندانستیمش / کاش در هر نفسش، قدر تو میجستیمش.
ادبی
8
الوداع یا شهر الله الاکبر. چقدر زود دیر شد.
ادبی
9
چشمهایم را به در دوختهام، نکند ماه برود و من جا بمانم.
ادبی
10
ماه خدا! سال بعد که میآیی، آیا من هستم که در آغوشت بگیرم؟
ادبی
دعا برای آینده
1
خدایا! نورانیت این ماه را تا رمضان سال بعد در قلبم حفظ کن.
دعا برای آینده
2
بارالها! توفیق ده تا عهدهایی را که در شبهای قدر بستم، نشکنم.
دعا برای آینده
3
خدایا! حسرت عبادتهای انجام نشده را با پذیرش عبادتهای اندکم جبران کن.
دعا برای آینده
4
پروردگارا! ما را زندهدار تا رمضانی دیگر را درک کنیم و بهتر بندگی کنیم.
دعا برای آینده
5
خدایا! خروج از ماه رمضان را خروج از تاریکی به نور قرار ده.
دعا برای آینده
6
الهی! عاقبت ما را ختم به خیر کن و دستمان را رها مکن.
دعا برای آینده
7
خدایا! لذت مناجاتت را از من نگیر، حتی وقتی ماه رمضان نیست.
دعا برای آینده
8
یا مقلب القلوب! قلبم را بعد از رمضان بر دینت ثابت بدار.
دعا برای آینده
9
خدایا! رزق معنوی ما را در طول سال قطع مکن.
دعا برای آینده
10
امیدوارم سال بعد، ماه رمضان را در کنار امام زمان (عج) آغاز کنیم.
دعا برای آینده
کوتاه
1
خداحافظ ماه خدا.
کوتاه
2
الوداع یا شهر رمضان.
کوتاه
3
خدایا ما را ببخش و بپذیر.
کوتاه
4
دلم برایت تنگ میشود ای ماه مهربانی.
کوتاه
5
رمضان رفت، خدایا تو نرو.
کوتاه
6
عید فطر مبارک، اما وداع با تو سخت است.
کوتاه
7
خدایا این رمضان را آخرین رمضان عمر ما قرار نده.
کوتاه
8
پایان ماه بندگی، آغاز فصل دلتنگی.
کوتاه
9
رفت ماه خدا و ما ماندیم و حسرت.
کوتاه
10
الهی العفو، در آخرین لحظات.
کوتاه
دعای چهل و پنجم صحیفه سجادیه؛ منشور وداع
امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه، دعایی بسیار سوزناک و پرمحتوا (دعای ۴۵) برای وداع با ماه رمضان دارند. ایشان در این دعا، ماه رمضان را مانند یک دوست عزیز خطاب میکنند و با او سخن میگویند: «سلام بر تو ای بزرگترین ماه خدا... سلام بر تو که مصاحبتت گرامی بود». خواندن و تدبر در فرازهای این دعا در شب و روز آخر ماه رمضان، به انسان میفهماند که چه گنجینهی عظیمی را از دست میدهد و چگونه باید برای حفظ دستاوردهای آن تلاش کند.
حسرت و امید در لحظات آخر
حالت مؤمن در پایان ماه رمضان، آمیزهای از «خوف» و «رجا» است. ترس از اینکه مبادا اعمالش پذیرفته نشده باشد و امید به اینکه خداوند کریم، حتی کمترین تلاشها را به بهترین قیمت میخرد. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «بدبخت کسی است که ماه رمضان بگذرد و گناهانش آمرزیده نشود». این حدیث هشداری است تا در لحظات باقیمانده، با استغفار و تضرح، جبران مافات کنیم.
نشانه قبولی اعمال در ماه رمضان
از کجا بدانیم روزه و عبادت ما قبول شده است؟ بزرگان دین میفرمایند: «نشانه قبولی حسنه، حسنه بعد از آن است». اگر بعد از ماه رمضان، تغییری در رفتار ما ایجاد شد، اگر میل به گناه کمتر و میل به عبادت بیشتر شد، و اگر حال دلمان خوب بود، یعنی مهمان خوبی بودهایم. وداع با رمضان باید به معنای سلام به زندگی جدیدِ مومنانه باشد، نه بازگشت به عادتهای غلط گذشته.
آداب شب آخر ماه رمضان
شب آخر ماه رمضان (شب سیام)، شب بسیار مهمی است. علاوه بر استهلال (جستجوی هلال ماه شوال)، خواندن نمازهای مخصوص، تلاوت قرآن و دعای وداع سفارش شده است. همچنین محاسبه نفس در این شب ضروری است؛ اینکه چه به دست آوردیم و چه باید بکنیم. بسیاری از اولیای خدا در این شب تا صبح بیدار میماندند و اشک میریختند، گویی عزیزی را از دست میدهند.
دعای «اللهم لا تجعله آخر العهد»
یکی از مهمترین دعاها در لحظات وداع این است: «خدایا این ماه را آخرین عهد من با ماه رمضان قرار نده، و اگر قرار دادی، مرا مرحوم (بخشیده شده) قرار ده نه محروم». این دعا هم طلب طول عمر برای فرصتهای بندگی آینده است و هم طلب بیمه شدن در برابر مرگ ناگهانی. انسان زرنگ، عاقبتبخیریاش را در همین لحظات آخر تضمین میکند.
سوالات متداول
دعای وداع ماه رمضان از کدام امام است؟
مشهورترین دعای وداع (دعای ۴۵ صحیفه سجادیه) از امام سجاد (ع) است، اما از سایر ائمه نیز دعاهایی نقل شده است.
در دعای وداع چه میگوییم؟
با ماه رمضان خداحافظی میکنیم، اقرار به کوتاهی خود داریم و از خدا میخواهیم ما را ببخشد و این را آخرین رمضان ما قرار ندهد.
آیا غسل شب آخر ماه رمضان مستحب است؟
بله، در مفاتیح الجنان غسل در شب سیام ماه رمضان ذکر شده است.
بهترین عمل در لحظات آخر ماه رمضان چیست؟
استغفار فراوان و دعا برای ظهور امام زمان (عج) و قبولی اعمال.
معنی (الوداع) چیست؟
یعنی خداحافظی و بدرود گفتن (معمولاً با اندوه).
اگر ماه رمضان ۳۰ روزه نباشد، کی وداع کنیم؟
در شب بیست و نهم (اگر هلال شوال دیده شود) یا روز بیست و نهم.
نشانه قبولی روزه چیست؟
ورع و پرهیز از گناه و تغییر مثبت در اخلاق و رفتار.
آیا روزه گرفتن در روز عید فطر (فردای وداع) جایز است؟
خیر، روزه گرفتن در روز عید فطر حرام است.
چرا برای رفتن ماه رمضان گریه میکنیم؟
چون درهای خاص رحمت بسته میشود و شیاطین آزاد میشوند و فرصت طلایی بندگی میرود.
دعای (یا الله یا رحمان یا رحیم یا مقلب القلوب...) چه زمانی خوانده میشود؟
این دعا همیشه خوب است، اما برای حفظ ایمان بعد از ماه رمضان بسیار مؤثر است.