جشن آبانگان یکی از جشنهای مهم در ایران باستان است که در روز دهم ماه آبان برگزار میشود. در گاهشماری زرتشتی، زمانی که نام روز و نام ماه با هم یکی میشد، جشنی برپا میکردند. این روز متعلق به «آبان» (آبها) و ایزدبانو آناهیتا است که نماد پاکی، باروری و آبهای روان محسوب میشود.
آناهیتا در اساطیر و فرهنگ ایران باستان جایگاه بسیار ویژهای دارد. او نگهبان تمام آبهای جهان است و به عنوان مظهر بیآلایشی و پاکدامنی ستایش میشود. نیاکان ما بر این باور بودند که آناهیتا سوار بر گردونهای که چهار اسب (باد، باران، ابر و تگرگ) آن را میکشند، بر زمین میبارد و حیات میبخشد.
در این روز، ایرانیان باستان به کنار رودخانهها، چشمهها و قناتها میرفتند و با خواندن نیایشهای مخصوص (آبان یشت)، از خداوند برای نعمت آب سپاسگزاری میکردند. آنها آب را آلوده نمیکردند و با اهدای نذورات غیرخونی و گل و گیاه، احترام خود را به طبیعت نشان میدادند.
ایران به عنوان سرزمینی خشک و نیمهخشک، همواره ارزش حیاتی آب را درک کرده است. جشن آبانگان نمادی از این خرد کهن است که حفاظت از منابع آبی و جلوگیری از آلودگی آنها را یک وظیفه دینی و ملی میدانسته است. این پیام امروز بیش از هر زمان دیگری برای ما اهمیت دارد.
امروزه جشن آبانگان فرصتی است برای یادآوری بحران کمآبی و لزوم مدیریت صحیح منابع آب. اگرچه آیینهای ظاهری تغییر کردهاند، اما روح این جشن که همان احترام به طبیعت و شکرگزاری از نعمات الهی است، همچنان در فرهنگ ایرانی زنده و پویاست.
