حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر حماسهسرای بزرگ ایرانی، نه تنها یک ادیب، بلکه ناجی زبان و هویت ایرانی است. در دورانی که زبان و فرهنگ ایرانی در معرض فراموشی و تهاجم بود، فردوسی با سرودن شاهنامه و صرف سی سال از عمر گرانبهای خود، توانست زبان پارسی را زنده و پویایی آن را تضمین کند. شاهنامه او تنها مجموعهای از داستانهای اساطیری و پهلوانی نیست، بلکه گنجینهای از حکمت، اخلاق، و تاریخ ایران باستان است که با رویکردی خداپرستانه و خردمندانه به نظم درآمده است.
شاهنامه فردوسی فراتر از یک اثر ادبی، یک دانشنامه جامع از حکمت عملی و نظری است. فردوسی در جایجای شاهنامه، بر یگانگی خداوند، اهمیت خردورزی، دادگری پادشاهان، و وفاداری به میهن تأکید میکند. ابیات آغازین شاهنامه که با نام خداوند جان و خرد شروع میشود، نشاندهنده عمق اعتقادات توحیدی و فلسفی این شاعر بزرگ است. او پهلوانی را با جوانمردی و اخلاق گره زد و الگویی از انسان کامل ایرانی-اسلامی ارائه داد.
بدون شک، بخش بزرگی از انسجام و هویت ملی ایرانیان مدیون تلاشهای فردوسی است. او با بازآفرینی اسطورهها و تاریخ ایران، حس میهندوستی و غرور ملی را در دل ایرانیان زنده نگه داشت. مفاهیمی چون دفاع از وطن در برابر بیگانگان، مبارزه با ظلم و ستم، و ستایش آزادگی، مضامینی هستند که در سراسر شاهنامه موج میزنند و همواره الهامبخش نسلهای مختلف بودهاند. زادروز او فرصتی برای بازخوانی این ارزشهای بنیادین است.
عظمت کار فردوسی تنها به مرزهای ایران محدود نمیشود. شاهنامه یکی از بزرگترین حماسههای جهان است که با آثاری همچون ایلیاد و اودیسه هومر برابری میکند و در بسیاری از جنبههای اخلاقی و انسانی بر آنها برتری دارد. ترجمههای متعدد شاهنامه به زبانهای زنده دنیا، نشاندهنده جایگاه رفیع این اثر در میراث فرهنگی بشریت است. فردوسی صدای رسای فرهنگ ایران در تالار ادبیات جهانی است.
یکم بهمن ماه، بر اساس برخی روایات تاریخی، زادروز حکیم ابوالقاسم فردوسی دانسته شده است. در این روز، ایرانیان و دوستداران ادب فارسی در سراسر جهان با برگزاری مراسم شاهنامهخوانی، نقالی، و نشستهای علمی، یاد و خاطره این مرد بزرگ را گرامی میدارند. بازدید از آرامگاه فردوسی در توس و اهدای گل، برگزاری شبشعرها و مسابقات ادبی، از جمله آیینهایی است که برای ادای دین به این حکیم فرزانه برگزار میشود.
