یادبود فروغ فرخزاد و مستند خانه سیاه است 1404

31 ژانویه

ادبی و هنری

1

دنیا زشتی کم نداشت، اگر آدمی بر آن نمی‌افزود، دنیا زیباتر می‌شد. (یادبود نگاه انسانی فروغ فرخزاد)

ادبی و هنری
2

فروغ در «خانه سیاه است» ثابت کرد که حتی در میان درد و جذام، می‌توان خدا را در چشم‌های منتظر دید.

ادبی و هنری
3

سینمای فروغ، سینمای اشک و ترحم نبود؛ سینمای شرافت و ستایش زندگی در تاریک‌ترین نقاط بود.

ادبی و هنری
4

او رفت تا سیاهی را نشان دهد، اما نور را به جذام‌خانه برد. یادش گرامی.

ادبی و هنری
5

«خانه سیاه است» مرثیه‌ای برای رنج نیست، سرودی برای کرامت انسان است که هرگز نمی‌میرد.

ادبی و هنری
6

فروغ فرخزاد با دوربینش، دیوارهای جذام‌خانه باباباغی را فرو ریخت و ما را با حقیقت رنج روبرو کرد.

ادبی و هنری
7

زیبایی نگاه فروغ آنجا بود که در میان زخم‌ها، به دنبال گل لبخند می‌گشت و آن را یافت.

ادبی و هنری
8

هنر یعنی تبدیل رنج به آگاهی. و این کاری بود که فروغ با ساخت شاهکارش انجام داد.

ادبی و هنری
9

به یاد زنی که نترسید، نزدیک شد، لمس کرد و مادری کرد برای کودکانی که جهان طردشان کرده بود.

ادبی و هنری
10

این مستند، وصیت‌نامه تصویری فروغ برای انسانیت است: زشتی را پاک کنیم، نه انسان را.

ادبی و هنری

دیالوگ‌های ماندگار (اقتباسی)

1

یاد آر نام من، که در این وادی رنج، سرودی از امید خواندم.

دیالوگ‌های ماندگار (اقتباسی)
2

جذام بر تن است، نه بر جان. جان را دریابید.

دیالوگ‌های ماندگار (اقتباسی)
3

خداوند در هیچ کجا نیست، مگر در میان همین دلهای شکسته و تنهای رنجور.

دیالوگ‌های ماندگار (اقتباسی)
4

آینه را پاک کن، تا خودت را در چهره پر درد برادرت ببینی. این پیام خانه سیاه است.

دیالوگ‌های ماندگار (اقتباسی)
5

چه کسی می‌گوید خانه سیاه است؟ تا زمانی که عشق هست، هیچ خانه‌ای سیاه نیست.

دیالوگ‌های ماندگار (اقتباسی)

تحلیلی

1

فروغ با «خانه سیاه است» تعریف مستند اجتماعی را در ایران تغییر داد؛ تلفیقی از شعر و واقعیت عریان.

تحلیلی
2

نگاه شاعرانه فروغ به بیماری جذام، به ما آموخت که زشتی در نگاه ماست، نه در چهره بیمار.

تحلیلی
3

او با به فرزندی پذیرفتن حسین منصوری از دل جذام‌خانه، ثابت کرد که هنرش از جنس عمل بود، نه شعار.

تحلیلی
4

این فیلم فریادی علیه بی‌توجهی جامعه و مسئولین وقت به وضعیت دردمندان بود.

تحلیلی
5

میراث فروغ تنها شعرش نیست، بلکه نگاه انسانی و بی‌واسطه او به دردهای اجتماعی است.

تحلیلی

احساسی

1

اشک‌های فروغ پشت دوربین، بارانی شد که غبار فراموشی را از چهره جذامیان شست.

احساسی
2

امروز روز یادآوری آن نگاه مهربان است که از دریچه دوربین، بوسه بر زخم‌ها زد.

احساسی
3

کاش همه ما چون فروغ، جرات نگریستن به حقیقت تلخ و تلاش برای شیرین کردنش را داشتیم.

احساسی
4

خانه سیاه نیست، اگر چراغ همدلی را روشن کنیم. روحت شاد بانوی شعر و سینما.

احساسی
5

قلب فروغ برای کسانی می‌تپید که جامعه آن‌ها را از یاد برده بود. یادش جاویدان.

احساسی

کوتاه

1

خانه سیاه است، اگر عشق نباشد.

کوتاه
2

فروغ؛ صدای بی‌‌صدایان.

کوتاه
3

شعر، سینما، انسانیت.

کوتاه
4

یادبود شاهکار مستند ایران.

کوتاه
5

نگاهی که زشتی را شست.

کوتاه

شاهکار مستند «خانه سیاه است»

مستند «خانه سیاه است» (۱۳۴۱) به کارگردانی فروغ فرخزاد، تنها فیلم ساخته شده توسط اوست که در جذام‌خانه باباباغی تبریز فیلمبرداری شد. این اثر به عنوان یکی از برترین مستندهای تاریخ سینمای ایران و جهان شناخته می‌شود. فروغ با نگاهی شاعرانه و در عین حال واقع‌گرایانه، روزمرگی‌ها، دردها و عبادت‌های بیماران جذامی را به تصویر کشید.

تاثیر اجتماعی فیلم بر وضعیت جذامیان

پس از نمایش این فیلم، توجه افکار عمومی و مسئولین وقت به وضعیت اسفبار جذامیان جلب شد. این اثر هنری توانست موجی از کمک‌های مردمی و بهبود نسبی امکانات را برای ساکنان باباباغی به همراه داشته باشد. فروغ نشان داد که هنر متعهد می‌تواند ابزاری برای تغییر اجتماعی باشد.

حسین منصوری؛ فرزند خوانده فروغ

در جریان ساخت فیلم، فروغ فرخزاد تحت تاثیر وضعیت کودکان جذام‌خانه قرار گرفت و پسری به نام حسین منصوری را که والدینش مبتلا به جذام بودند، به فرزندخواندگی پذیرفت و با خود به تهران آورد. این اقدام جسورانه و انسانی فروغ در آن زمان، الگویی از مبارزه با خرافات و ترس‌های بی‌پایه بود.

تلفیق شعر و تصویر

ویژگی بارز این مستند، نریشن‌های (گفتار متن) آن است که ترکیبی از آیات تورات، قرآن و اشعار خود فروغ است. صدای فروغ که بر روی تصاویر تکان‌دهنده می‌نشیند، تضادی عجیب میان زشتی ظاهری بیماری و زیبایی کلام الهی و شعری ایجاد می‌کند که بیننده را به تفکر وامی‌دارد.

میراث اخلاقی فروغ فرخزاد

یادآوری این فیلم در روز جهانی کمک به جذامیان، تاکید بر این نکته است که هنرمند واقعی نمی‌تواند نسبت به رنج‌های جامعه بی‌تفاوت باشد. فروغ به ما آموخت که باید به قلب تاریکی رفت تا بتوان نوری روشن کرد.

سوالات متداول

خانه سیاه است درباره چیست؟
مستندی درباره زندگی روزمره بیماران مبتلا به جذام در آسایشگاه باباباغی تبریز، ساخته فروغ فرخزاد.
چرا این فیلم اهمیت دارد؟
چون اولین نمونه‌های سینمای موج نو و شاعرانه ایران است و نگاهی انسانی و متفاوت به بیماری جذام دارد.
رابطه فروغ فرخزاد و جذامیان چه بود؟
او با آن‌ها زندگی کرد، لمسشان کرد و با پذیرفتن کودکی از میان آن‌ها، مرزهای ترس و انگ را شکست.
جمله معروف فیلم چیست؟
«دنیا زشتی کم نداشت، اگر آدمی هم بر آن می‌افزود...» یکی از جملات آغازین و مشهور فیلم است.
آیا جذام‌خانه باباباغی هنوز وجود دارد؟
بله، این مرکز همچنان در تبریز وجود دارد و محل نگهداری و زندگی بهبودیافتگان قدیمی و خانواده‌هایشان است.
WordAbyss - یادبود مستند خانه سیاه است فروغ فرخزاد | روز جهانی جذام 1404