روز اول ماه مبارک رمضان، آغازگر فصلی نو در کتاب بندگی انسان است. در فرهنگ اسلامی و سیره اهل بیت (علیهمالسلام)، برای ورود به این ماه عظیم، آداب و رسومی ذکر شده است که یکی از مهمترین آنها غسل روز اول ماه است. این عمل نه تنها یک شستشوی جسمانی، بلکه نمادی از پاکسازی روح و آمادگی برای حضور در محضر پروردگار است. روایات متعددی از امامان معصوم (ع) نقل شده که بر استحباب موکد این عمل دلالت دارد و آن را مایه ایمنی از دردها و بیماریها در طول سال میدانند.
زمان انجام غسل روز اول ماه رمضان، از ابتدای طلوع فجر (اذان صبح) تا غروب آفتاب همان روز است. البته برخی فقها انجام آن را در شب اول ماه نیز وارد دانستهاند. نیت این غسل باید خالصانه و برای تقرب به درگاه الهی باشد. مانند سایر غسلها، میتوان آن را به صورت ترتیبی (شستن سر و گردن، سپس سمت راست و بعد سمت چپ بدن) یا ارتماسی انجام داد. توجه به این نکته ضروری است که این غسل جایگزین وضو نمیشود و برای اقامه نماز باید وضو گرفت.
در احادیث شیعه، آثار شگرفی برای این عمل ساده ذکر شده است. امام صادق (ع) میفرمایند که این غسل باعث ایمنی از بیماریهای پوستی و خارش بدن تا ماه رمضان آینده میشود. از بعد معنوی نیز، این غسل به عنوان کفاره گناهان و کلید رحمت الهی شناخته میشود. انجام مستحبات در روز اول ماه، اراده انسان را برای انجام واجبات و ترک محرمات در طول سی روز ماه مبارک تقویت میکند و شروعی قدرتمند برای یک دوره خودسازی است.
بزرگان و علمای اخلاق همواره شاگردان خود را به مراقبت بر اعمال روز اول ماه رمضان توصیه میکردند. آنها معتقد بودند که چگونگی شروع ماه، تأثیر مستقیمی بر کیفیت بهرهبرداری از شبهای قدر و روزهای پایانی ماه دارد. انجام غسل، پوشیدن لباس پاکیزه و استفاده از عطر در این روز، نشاندهنده ادب بندگی و احترام به ماه خداست. این آداب ظاهری، مقدمهای برای آراستگی باطنی و زدودن زنگار از آینه دل است.
ماه رمضان، ضیافت الهی است و ادب حضور در مهمانی اقتضا میکند که انسان با ظاهری آراسته و باطنی پاک وارد شود. همانطور که برای رفتن به مهمانیهای دنیوی خود را میآراییم، برای ورود به ماه رحمت خدا نیز باید روح و جسم را تطهیر کنیم. غسل روز اول ماه، اعلام آمادگی بنده به پروردگار است که خدایا، من با تمام وجود و با طهارت کامل به سوی تو آمدهام تا مرا در دریای رحمتت غرق کنی و از فیوضات این ماه بینصیب نگذاری.
