در بحث زکات فطره، کلیدیترین واژه «نانخور» (عیال) است. نانخور به کسی گفته میشود که تأمین مخارج و خوراک او بر عهده فرد دیگری است. این وابستگی میتواند دائمی (مانند همسر و فرزند) یا موقت (مانند مهمانی که چند روز میماند) باشد. تشخیص نانخور بودن بر عهده «عرف» است. یعنی مردم بگویند این فرد فعلاً تحت تکفل آن شخص است.
اکثر مراجع تقلید معاصر (مانند رهبر انقلاب، آیتالله سیستانی و آیتالله مکارم) بین مهمان یک شبه و کسی که اقامت دارد تفکیک قائل شدهاند. مهمان یک شبه که فقط برای افطار دعوت شده، نانخور محسوب نمیشود و فطریهاش بر عهده خودش (یا پدرش) است. اما اگر کسی مثلاً از ۲۸ رمضان به خانه خویشاوندان رفته و تا عید میماند، نانخور محسوب شده و فطریهاش با میزبان است.
زمان ورود مهمان به خانه میزبان بسیار مهم است. شرط وجوب فطریه این است که فرد «پیش از غروب آفتاب» شب عید فطر، نانخور میزبان شده باشد. اگر مهمان بعد از غروب آفتاب وارد شود، حتی اگر شب را بماند و غذا بخورد، فطریهاش بر عهده میزبان نیست، زیرا در لحظه وجوب فطریه (غروب)، نانخور او نبوده است.
مسئلهای که کمتر به آن توجه میشود این است که اگر فطریه مهمان بر گردن میزبان باشد (مثلاً نانخور باشد)، مهمان نمیتواند سر خود فطریه را بدهد و بگوید ذمهام بری شد. در این حالت یا باید میزبان پرداخت کند، یا مهمان باید از میزبان «وکالت» بگیرد که به نیابت از او، فطریه را پرداخت نماید تا تکلیف شرعی صحیح انجام شود.
اگر میزبانی که مهمان نانخور او شده است، فقیر باشد (یعنی مخارج سال خود را نداشته باشد)، پرداخت فطریه بر او واجب نیست. در این صورت، تکلیف پرداخت فطریه مجدداً به خود مهمان برمیگردد (اگر مهمان غنی باشد) و او باید زکات فطره خود را شخصاً پرداخت کند.
