اساسی ترین نقش جنگل در کاهش آلودگی هوا، فرآیند فتوسنتز است. درختان از طریق روزنه های ریز روی برگ هایشان، دی اکسید کربن (CO2) که اصلی ترین گاز گلخانه ای است را جذب میکنند. آنها با استفاده از انرژی خورشید و آب، کربن را در بافت های خود ذخیره کرده و اکسیژن خالص را به اتمسفر بازمیگردانند. این فرآیند نه تنها اکسیژن مورد نیاز ما را تامین میکند، بلکه حجم کربن هوا را کاهش داده و از گرمایش جهانی جلوگیری میکند.
علاوه بر گازها، هوا پر از ذرات معلق ریز (مانند گرد و غبار، دوده و گرده) است که برای سلامتی انسان مضرند. درختان جنگلی به دلیل سطح برگ های وسیع و ساختار ناهموارشان، مانند یک فیلتر فیزیکی عمل میکنند. ذرات معلق روی برگ ها و تنه درختان می نشینند و گیر می افتند. سپس با باران شسته شده و به خاک منتقل میشوند. این مکانیسم باعث میشود هوای مناطق جنگلی به طور محسوسی پاک تر و شفاف تر باشد.
رابطه مستقیمی بین دمای هوا و تشکیل برخی آلاینده ها (مانند ازن سطح زمین) وجود دارد. جنگل ها از طریق فرآیند تعرق (تبخیر آب از برگ ها) و ایجاد سایه، دمای محیط اطراف خود را کاهش میدهند. این خنک شدن هوا، از انجام واکنش های شیمیایی که منجر به تولید مه دود فتوشیمیایی در شهرها میشود، جلوگیری میکند. در واقع جنگل ها کولرهای طبیعی هستند که کیفیت هوا را تثبیت میکنند.
یکی از منابع اصلی آلودگی هوا در ایران، ریزگردها هستند. جنگل ها با ریشه های قدرتمند خود، خاک را تثبیت میکنند و مانع از فرسایش بادی میشوند. وقتی پوشش گیاهی از بین میرود، خاک سست شده و با کوچکترین بادی به صورت گرد و غبار به هوا برمیخیزد. بنابراین، حفاظت از جنگل ها راهکاری پیشگیرانه و علمی برای مقابله با بحران ریزگردهاست.
درختان توانایی جذب گازهای سمی دیگری به جز دی اکسید کربن را نیز دارند. مطالعات نشان داده است که گونه های گیاهی خاصی میتوانند دی اکسید نیتروژن (NO2)، دی اکسید گوگرد (SO2) و مونوکسید کربن (CO) را از هوا جذب کنند. این گازها که اغلب حاصل سوخت خودروها و کارخانه ها هستند، در داخل بافت گیاه تجزیه شده یا ذخیره میشوند و از غلظت آنها در هوا کاسته میشود.
