مأمون عباسی با زیرکی خاصی، به جای رویارویی مستقیم، تصمیم گرفت امام رضا (ع) را به مرو (مرکز خلافت خود) دعوت کند و ایشان را ولیعهد قرار دهد. هدف او مشروعیت بخشیدن به حکومت عباسی، کنترل فعالیتهای امام، و جدا کردن ایشان از پایگاه اجتماعیشان در مدینه بود. او میخواست امام را دنیادار جلوه دهد و قداست ایشان را نزد شیعیان مخدوش کند.
امام رضا (ع) ابتدا دعوتهای مکرر مأمون را رد کردند تا نارضایتی خود را نشان دهند. اما وقتی تهدیدها جدی شد و جان شیعیان و خاندان پیامبر به خطر افتاد، ناچار به پذیرش سفر شدند. امام با وداع غمانگیز و سخنان خود هنگام خروج، به همه فهماندند که این سفر با میل و رغبت نیست.
مأمون دستور داده بود کاروان امام را از مسیری عبور دهند که از شهرهای شیعهنشین مانند کوفه و قم نگذرد تا شورشی برپا نشود. مسیر انتخاب شده معمولاً از بصره، اهواز و بیابانهای مرکزی ایران به سمت نیشابور و مرو بود. این مسیر امروزه به «جاده ولایت» معروف است.
اگرچه این سفر اجباری بود، اما برکات فراوانی داشت. حضور امام در نیشابور و بیان حدیث سلسله الذهب، مناظرات علمی در مرو، و تربیت شاگردان در طول مسیر، باعث تحکیم پایههای تشیع در ایران شد. شهادت ایشان در طوس نیز ایران را به کانون محبت اهل بیت تبدیل کرد.
منابع تاریخی تاریخهای مختلفی را ذکر کردهاند، اما مشهورترین قول حرکت ایشان از مدینه در ماه شوال (اواخر شوال) سال ۲۰۰ یا ۲۰۱ هجری قمری است. این سفر چندین ماه به طول انجامید تا کاروان به مرو رسید.
