روز ۲۱ فوریه از سوی یونسکو به عنوان روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده است. ریشه این نامگذاری به تظاهرات دانشجویان بنگلادشی در سال ۱۹۵۲ بازمیگردد که برای به رسمیت شناختن زبان مادری خود (بنگالی) جان باختند. این روز یادآور اهمیت حفظ تنوع زبانی و حق انسانها برای استفاده از زبان مادری است.
زبان مادری حامل میراث فرهنگی، دانش بومی، ضربالمثلها و حکمتهای یک قوم است. وقتی زبانی میمیرد، گنجینهای از دانش بشری از بین میرود. روانشناسان معتقدند تسلط بر زبان مادری باعث رشد شناختی بهتر کودکان، اعتماد به نفس بالاتر و توانایی بیشتر در یادگیری زبانهای دیگر میشود.
ایران کشوری با تنوع زبانی شگفتانگیز است. زبانهای فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، لری، بلوچی، عربی، گیلکی، مازنی، تالشی و... قرنهاست که در کنار هم زیستهاند. زبان فارسی به عنوان زبان میانجی و رسمی، حلقه وصل این اقوام بوده، اما حفظ و تقویت زبانهای بومی نیز برای غنای فرهنگی کشور حیاتی است.
یونسکو هشدار داده است که نیمی از زبانهای دنیا در خطر نابودی هستند. مهاجرت، جهانیشدن و غلبه زبانهای مسلط رسانهای از عوامل این خطرند. ضبط قصهها، ترانهها و آموزش شفاهی زبان مادری به کودکان در محیط خانه، سادهترین راه برای جلوگیری از این انقراض خاموش است.
احترام به زبانهای مادری اقوام مختلف، نه تنها تضادی با هویت ملی ندارد، بلکه باعث تقویت همبستگی و اتحاد ملی میشود. وقتی اقوام احساس کنند که فرهنگ و زبانشان محترم شمرده میشود، دلبستگی بیشتری به کلیت کشور و نظام خواهند داشت. شعار «همه جای ایران سرای من است» با احترام به همه زبانهای ایران معنا مییابد.
