کتاب «لهوف» نوشته سید بن طاووس (قرن هفتم)، یکی از مشهورترین منابع عاشورایی است. ویژگی بارز این کتاب، اختصار و در عین حال جامعیت آن است. سید بن طاووس که عارفی بزرگ بود، این کتاب را با نیت سفر و زیارت نوشت، بنابراین سعی کرد کتابی باشد که به راحتی در جیب جا شود و زائر بتواند در حرم بخواند. سوز و گداز موجود در متن لهوف، آن را به منبع اصلی بسیاری از روضهخوانان تبدیل کرده است.
کتاب «نفس المهموم» شاهکار شیخ عباس قمی (قرن چهاردهم) است. شیخ عباس که به محدث قمی معروف است، با همان دقتی که «مفاتیح الجنان» را جمعآوری کرد، این مقتل را نوشت. او از دهها منبع تاریخی استفاده کرده تا روایات صحیح را از غیرصحیح جدا کند. این کتاب برای کسانی که میخواهند سیر کامل و دقیق وقایع را از مدینه تا مدینه بدانند، مرجع بینظیری است.
در طول تاریخ، گاهی داستانهای غیرواقعی و اغراقآمیز وارد واقعه عاشورا شده است. مطالعه مستقیم کتب معتبر توسط عموم مردم، بهترین راه برای پالایش عزاداریها از تحریفات است. وقتی ما اصل ماجرا را از زبان بزرگان و عالمان شیعه بخوانیم، هم معرفتمان بالا میرود و هم اشکمان بر مصائب حقیقی جاری میشود که ارزش بسیار بالاتری دارد.
خوشبختانه هر دو کتاب بارها به فارسی ترجمه شدهاند. برای لهوف، ترجمههایی مثل ترجمه استاد علیرضا رجالی تهرانی یا سید احمد فهری بسیار روان هستند. برای نفس المهموم، ترجمه علامه شعرانی با نام «دمع السجوم» (اشکهای روان) بسیار دقیق است، هرچند نثری کمی قدیمی دارد. ترجمههای جدیدتر نیز برای مخاطبان جوان در دسترس است.
این دو کتاب در طول قرنها، منبع الهام شاعران، تعزیهخوانان و خطبا بودهاند. بسیاری از اصطلاحات و تصویرسازیهایی که امروز در هیئتها میشنویم، ریشه در عبارات عربی و زیبای این دو کتاب دارد. احیای سنت مقتلخوانی از روی این کتابها در منازل و هیئات، گامی بزرگ در جهت تعمیق فرهنگ عاشورایی است.
