برخیز و ببین که رقیه ات را نیاوردهام، او را در خرابه جا گذاشتم.
گریزهای مداحی
نکات تاریخی
1
جابر بن عبدالله از صحابه بزرگ پیامبر و از یاران خاص امیرالمومنین بود.
نکات تاریخی
2
عطیه عوفی، شاگرد و همراه جابر، محدث و مفسر قرآن بود، نه غلام او.
نکات تاریخی
3
جابر در زمان اربعین نابینا بود و کهولت سن داشت اما عشق حسین او را کشاند.
نکات تاریخی
4
آنها در روز بیستم صفر سال 61 هجری (اولین اربعین) به کربلا رسیدند.
نکات تاریخی
5
غسل زیارت جابر در فرات، سنت استحباب غسل زیارت را تثبیت کرد.
نکات تاریخی
6
جابر با پای برهنه حرکت کرد تا ادب زیارت را به جا آورد.
نکات تاریخی
7
او با هر قدم ذکر می گفت تا ثواب زیارتش افزون شود.
نکات تاریخی
8
ملاقات جابر با کاروان اسرا در همان روز اربعین رخ داد (طبق روایت مشهور).
نکات تاریخی
9
جابر حامل سلام پیامبر (ص) به امام باقر (ع) بود که در این سفر ایشان را ملاقات کرد.
نکات تاریخی
10
حرکت جابر آغازگر پیادهروی میلیونی اربعین در طول تاریخ شد.
نکات تاریخی
احساسی و ادبی
1
السلام علی الشیب الخضیب، سلام بر محاسن خضاب شده به خون.
احساسی و ادبی
2
جابر! خوش به سعادتت که اولین زائر شش گوشه شدی.
احساسی و ادبی
3
چه سری است در خاک کربلا که جابر نابینا را بیدار میکند؟
احساسی و ادبی
4
دستهای لرزان پیرمرد روی خاک گرم کربلا دنبال چه میگردد؟
احساسی و ادبی
5
بوی سیب حرم مشام جانش را پر کرده بود.
احساسی و ادبی
6
آمد تا بگوید حسین جان، اگر در عاشورا نبودم، اکنون جانم فدای توست.
احساسی و ادبی
7
کربلا منتظر بود تا جابر بیاید و قفل غربت را بشکند.
احساسی و ادبی
8
اشکهای جابر، آب غسل زیارت عاشقان شد.
احساسی و ادبی
9
او راهی را باز کرد که امروز میلیونها عاشق در آن قدم میزنند.
احساسی و ادبی
10
جابر نماد «حب الحسین یجمعنا» است، صحابی پیامبر در کنار قبر نوه پیامبر.
احساسی و ادبی
اشعار مناسب
1
کاروان می رسد از راه و دلش غم دارد / دیده اش ابر بهاریست که شبنم دارد
اشعار مناسب
2
جابر اینجاست که با ناله و غم دم دارد / زمزمه با پسر و ماتم اعظم دارد
اشعار مناسب
3
آمدم سوی تو با پای پیاده ارباب / دل من تنگ تو بود و بی اراده ارباب
اشعار مناسب
4
اولین زائر تو گشته ام ای شاه غریب / السلام ای تن صد چاک و رها در شیب
اشعار مناسب
5
جابرم، پیر غلام تو و جد و پدرت / آمدم گریه کنم پای مزار و سرت
اشعار مناسب
6
چهل روزه که بوی گل نیومد / صدای چهچه بلبل نیومد
اشعار مناسب
7
برخیز که شور محشر آمد / این قصه ز سوز جگر آمد
اشعار مناسب
8
ای همسفر قرار من و تو، نه این نبود / دوری ز من نصیب تو، بر من چنین نبود
اشعار مناسب
9
خوش آمدی ای زائر زهرا نما / جابر شده ای روضه خوان ما
اشعار مناسب
10
اینجا همه گل های ما پرپر شدند / قربانی راه خدا، بی سر شدند
اشعار مناسب
جابر بن عبدالله؛ پیشگام زیارت اربعین
جابر بن عبدالله انصاری، صحابی جلیلالقدر پیامبر (ص)، نام خود را به عنوان «اولین زائر حسین (ع)» در تاریخ ثبت کرد. او که در زمان واقعه عاشورا نابینا و کهنسال بود، با شنیدن خبر شهادت امام، به همراه شاگردش عطیه عوفی از مدینه به سوی کربلا حرکت کرد. رسیدن او به کربلا در روز بیستم صفر، مصادف با اولین اربعین حسینی، نقطهی عطفی در تاریخ تشیع است. حرکت جابر، الگویی شد برای تمام زائرانی که قرنهاست با پای پیاده این مسیر عشق را میپیمایند.
آداب زیارت جابر؛ درسی برای زائران
رفتار جابر در هنگام ورود به کربلا، درسنامهی آداب زیارت است. او ابتدا در آب فرات غسل کرد تا جسمش پاک شود، سپس خود را خوشبو کرد و لباس احرام بست. جابر با پای برهنه و قدمهای کوتاه (برای افزایش ثواب) به سمت مزار حرکت کرد و با هر قدم ذکر خدا میگفت. این آداب نشان میدهد که زیارت سیدالشهدا تنها یک حضور فیزیکی نیست، بلکه سفری معنوی است که نیازمند طهارت جسم و جان و توجه قلبی است.
لحظه وصال و روضه جانسوز
اوج داستان جابر، لحظه رسیدن او به مزار مطهر است. وقتی دستش به خاک قبر رسید، فریاد «یا حسین» کشید و از هوش رفت. مکالمهای که جابر پس از به هوش آمدن با مزار امام داشت، یکی از جانسوزترین روضههای اربعین است: «حبیب لا یجیب حبیبه...». او با معرفتی عمیق، شهادت امام را به تصویر کشید و خود را شریک در جهاد شهدا دانست، چرا که نیت و قلبش با آنان بود. این سخن جابر، منشور «کل یوم عاشورا» است.
ملاقات دراماتیک با کاروان اسرا
تقارن ورود جابر به کربلا با بازگشت کاروان اهل بیت (ع) از شام، صحنهای دراماتیک و تاریخی را رقم زد. زمانی که جابر بر سر مزار نشسته بود، صدای کاروانی را شنید. وقتی دانست که زینب (س) و امام سجاد (ع) آمدهاند، با سر و پای برهنه به استقبال رفت. این دیدار، پیوند میان «یاران دیروز پیامبر» و «وارثان امروز عاشورا» بود. روضه زبان حال حضرت زینب با جابر، شرح وقایع تلخ اسارت و جنایات یزید است.
اهمیت تاریخی و روایی زیارت اربعین
حرکت جابر و قرائت زیارتنامه توسط او (و بعدها تعلیم زیارت اربعین توسط امام صادق ع)، اهمیت روز بیستم صفر را برجسته کرد. جابر با این اقدام شجاعانه در دوران خفقان اموی، سد ترس را شکست و راه زیارت را باز کرد. او نشان داد که حتی با ناتوانی جسمی و نابینایی، میتوان در مسیر ولایت قدم برداشت. امروزه اقیانوس جمعیت در اربعین، امتداد همان جویبار باریکی است که جابر با اشکهایش جاری ساخت.
سوالات متداول
اولین زائر امام حسین (ع) در روز اربعین چه کسی بود؟
جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر، به همراه عطیه عوفی.
همراه جابر در سفر کربلا چه کسی بود؟
عطیه عوفی کوفی که از دانشمندان و مفسران بزرگ بود (برخی به اشتباه او را غلام جابر میدانند).
جابر در هنگام ورود به کربلا چه آدابی را رعایت کرد؟
غسل در فرات، پوشیدن لباس پاک، پابرهنه راه رفتن، کوتاه برداشتن قدمها و ذکر گفتن.
جمله معروف جابر سر مزار امام حسین (ع) چیست؟
«حبیبٌ لا یُجیبُ حبیبَه» (آیا دوست جواب دوستش را نمیدهد؟).
آیا جابر با اهل بیت (ع) در کربلا دیدار کرد؟
بله، طبق روایت مشهور عطیه عوفی، همزمان با حضور جابر، کاروان اسرا به سرپرستی امام سجاد (ع) نیز به کربلا رسیدند.
معنای سخن جابر که گفت «ما با شما شریکیم» چیست؟
یعنی چون نیت ما یاری شما بود و قلبمان با شماست، در ثواب جهاد شما شریک هستیم (نیت مومن).
جابر بن عبدالله انصاری در چه سالی به کربلا رفت؟
سال 61 هجری قمری، یعنی اولین اربعین پس از شهادت.
وضعیت جسمانی جابر در هنگام زیارت چگونه بود؟
او پیرمردی کهنسال و نابینا بود.
امام سجاد (ع) به جابر چه فرمودند؟
فرمودند: ای جابر، اینجا مردان ما را کشتند، کودکان ما را سر بریدند و زنان ما را اسیر کردند.
چرا حرکت جابر اهمیت دارد؟
چون او سد خفقان را شکست و سنت پیادهروی و زیارت اربعین را پایهگذاری کرد.