کوزهشکنی یکی از رسوم نمادین و قدیمی چهارشنبهسوری است که در بسیاری از شهرهای ایران (مانند تهران، خراسان و اراک) رواج داشته است. مردم معتقد بودند که کوزههای سفالی پس از یک سال استفاده، آلودگیها و میکروبها را به خود جذب کردهاند و نگهداری آنها باعث بیماری و بدیمنی است. بنابراین در شب چهارشنبهسوری، کوزههای کهنه (یا کوزهای نو به صورت نمادین) را میشکستند تا بلا دفع شود.
در این رسم، مقداری آب، کمی نمک (برای دفع چشم زخم) و یک یا چند سکه (به نیت صدقه و رفع فقر) درون کوزه میریختند. سپس یکی از اعضای خانواده کوزه را به بالای بام یا ایوان میبرد و با گفتن جملاتی مانند «درد و بلای ما بَرَ تو کوزه، کوزه بَرُ تو کوچه» آن را به پایین پرتاب میکرد. این کار نماد بیرون ریختن فقر و بیماری از خانه بود.
از نظر بهداشتی، کوزههای سفالی لعابنخورده قدیم به مرور زمان جلبک و میکروب میگرفتند و شکستن آنها اقدامی عقلانی برای جلوگیری از بیماری بود. از نظر روانی نیز، عمل شکستن اشیاء (تخلیه هیجان) و دور ریختن نمادین مشکلات، باعث آرامش ذهن و ایجاد امید برای شروعی تازه میشد.
