در آخرین جمعه ماه شعبان، پیامبر گرامی اسلام (ص) خطبهای بسیار مهم ایراد فرمودند که به خطبه شعبانیه معروف است. ایشان در این سخنرانی، ضمن بشارت دادن به فرا رسیدن ماه رمضان، وظایف مؤمنین و عظمت این ماه را تشریح کردند. تأکید بر برکت، رحمت و مغفرت ماه رمضان و اینکه نفس کشیدن در آن تسبیح و خواب در آن عبادت است، از محورهای اصلی این خطبه است.
آخرین جمعه ماه شعبان، زمان جمعبندی اعمال و وداع با ماه پیامبر (ص) است. مؤمنان در این روز با استغفار و دعا، سعی میکنند اگر کوتاهی در طول ماه داشتهاند جبران کنند. امام رضا (ع) نیز توصیه فرمودند که در روزهای پایانی شعبان، زیاد دعا کنید و استغفار نمایید تا با دلی پاک وارد ماه مهمانی خدا شوید.
پیامبر (ص) در این خطبه تنها به مسائل عبادی نپرداختند، بلکه بر اخلاق اجتماعی نیز تأکید ورزیدند. سفارش به احترام به بزرگترها، مهربانی با کودکان، صله رحم، حفظ زبان و چشم و گوش از حرام، و افطاری دادن به روزهداران (حتی با یک دانه خرما) نشاندهنده جامعیت اسلام است.
علاوه بر شرکت در نماز جمعه و گوش سپردن به مواعظ، خواندن دعای ذکر شده از امام رضا (ع) (اللهم ان لم تکن غفرت لنا...)، تلاوت قرآن و پاکسازی دل از کینه و کدورت نسبت به برادران دینی، از بهترین اعمال این روز است. این روز فرصتی برای آشتی با خدا و خلق خداست.
نامگذاری ماه رمضان به عنوان «شهر الله» (ماه خدا) در خطبه پیامبر، نشان از جایگاه ویژه این ماه دارد. آخرین جمعه شعبان، دروازه ورود به این ساحت مقدس است. مؤمنان با شوق و اشتیاق و با تمسک به اهل بیت (ع)، خود را برای بهرهبرداری حداکثری از لیالی قدر و روزهای روزهداری آماده میکنند.
