جعفر بن ابیطالب، برادر بزرگتر امام علی (ع) و پسرعموی پیامبر (ص)، از نخستین ایمانآورندگان به اسلام بود. او به دلیل شباهت ظاهری و اخلاقی به پیامبر اکرم (ص) بسیار مورد علاقه ایشان بود. جعفر سرپرستی گروهی از مسلمانان را در هجرت به حبشه بر عهده داشت و با درایت و فصاحت خود در برابر پادشاه حبشه (نجاشی)، از حقانیت اسلام دفاع کرد.
در سال هشتم هجری، جعفر طیار به فرمان پیامبر (ص) به عنوان یکی از فرماندهان سپاه اسلام در جنگ موته (در برابر رومیان) منصوب شد. در دهم جمادیالاول، جنگ سختی درگرفت. جعفر با شجاعت بینظیری جنگید و زمانی که پرچم اسلام در دست راستش بود، دشمن دست او را قطع کرد. او پرچم را به دست چپ گرفت و پس از قطع شدن دست چپ، آن را با بازوان خود به سینه فشرد تا بر زمین نیفتد، تا اینکه نهایتاً به فیض شهادت نائل آمد.
پس از شهادت جعفر، پیامبر اکرم (ص) که از طریق وحی از واقعه آگاه شده بودند، بسیار اندوهگین شدند و فرمودند: «خداوند به جای دو دستی که از جعفر قطع شد، دو بال به او عطا کرد که با آنها در بهشت به هر جا بخواهد پرواز میکند.» به همین دلیل او را «جعفر طیار» (پرواز کننده) و «ذوالجناحین» (دارای دو بال) مینامند.
نحوه شهادت جعفر طیار و قطع شدن دستانش در راه دفاع از دین، شباهت بسیاری به حماسه حضرت ابوالفضل (ع) در کربلا دارد. او الگوی کامل جانبازی و فداکاری است که نشان داد حفظ پرچم دین از حفظ جان و اعضای بدن مهمتر است. مزار ایشان در منطقه موته در اردن امروزی قرار دارد.
پیامبر اکرم (ص) به پاس خدمات و مجاهدتهای جعفر، نمازی خاص به او آموختند که به «نماز جعفر طیار» معروف است. این نماز که دارای فضیلتهای فراوان و تأثیرات شگرف در آمرزش گناهان و برآورده شدن حاجات است، یکی از اعمال عبادی مهم در سیره شیعه محسوب میشود.
