«فُزتُ» یعنی پیروز شدم، رستگار شدم، به هدف رسیدم. علی (ع) شهادت را پایان راه نمیدید، بلکه رسیدن به مقصد میدانست.
تفسیر کلام
2
«وَ رَبِّ الکَعبَة» قسم به پروردگار کعبه. چرا کعبه؟ چون علی (ع) در کعبه متولد شد و خدای کعبه را بهتر از هر کسی میشناخت.
تفسیر کلام
3
این جمله نشاندهنده اوج معرفت و یقین امام است؛ در لحظهای که مرگ چهره نشان میدهد، او جز زیبایی و وصال نمیبیند.
تفسیر کلام
4
رستگاری برای علی (ع) یعنی خلاصی از دنیایی که قدرش را ندانستند و رسیدن به جوار رحمت الهی.
تفسیر کلام
5
این کلام، اعلام پیروزی نهایی است؛ ابن ملجم گمان کرد علی را کشت، اما علی فرمود من بردم!
تفسیر کلام
رهایی از رنج
1
علی (ع) سالها بود که استخوان در گلو و خار در چشم داشت. ضربت شمشیر، شکستن این قفس بود.
رهایی از رنج
2
مولا فرمود: راحت شدم. از دست مردمانی که هرچه نصیحتشان کردم نشنیدند و دلم را خون کردند.
رهایی از رنج
3
رستگاری یعنی پایان ۳۰ سال فراق پیامبر (ص) و حضرت زهرا (س).
رهایی از رنج
4
مانند کسی که تشنه است و به آب میرسد، علی (ع) تشنه شهادت بود.
رهایی از رنج
5
این جمله نشان میدهد که مرگ برای اولیای خدا، انتقال از زندان به کاخ است.
رهایی از رنج
شوق وصال
1
امام بارها فرموده بود: اشتیاق من به مرگ از اشتیاق نوزاد به سینه مادر بیشتر است.
شوق وصال
2
محاسن سفیدش منتظر خضاب شدن با خون سرش بود، وعدهای که حبیبش رسول خدا داده بود.
شوق وصال
3
فزت و رب الکعبه، امضای قبولی بندگی علی (ع) در محراب عبادت بود.
شوق وصال
4
هیچ کس در تاریخ در لحظه ترور شدن، فریاد پیروزی سر نداده است جز علی (ع).
شوق وصال
5
این رستگاری، محصول یک عمر زندگی خالصانه برای خدا بود که با شهادت مهر تایید خورد.
شوق وصال
پیام برای ما
1
مرگ پایان نیست، بلکه دریچهای به جهان ابدی است. باید طوری زندگی کنیم که مرگمان رستگاری باشد.
پیام برای ما
2
پیروزی واقعی در ثروت و قدرت نیست، در عاقبت بخیری و شهادت است.
پیام برای ما
3
رضایت به قضای الهی؛ امام در سختترین لحظه هم راضی به تقدیر خدا بود.
پیام برای ما
4
علی (ع) به ما آموخت که عاشق خدا، از شمشیر دشمن نمیهراسد.
پیام برای ما
5
سوگند به خدای کعبه، یعنی توحید در آغاز و پایان زندگی علی (ع) موج میزند.
پیام برای ما
فزت و رب الکعبه؛ منشور پیروزی در لحظه مرگ
جمله تاریخی «فُزتُ وَ رَبِّ الکَعبَة» (به پروردگار کعبه سوگند که رستگار شدم)، یکی از شگفتانگیزترین جملات تاریخ بشریت است که از زبان امیرالمؤمنین (ع) در لحظه شکافته شدن فرق مبارکشان جاری شد. تحلیلگران و عرفا معتقدند این جمله عصاره تمام زندگی و اعتقادات علی (ع) است. واژه «فوز» به معنای پیروزی و دست یافتن به خیر عظیم است. امام با این سوگند، اعلام کردند که شهادت برای ایشان شکست و نابودی نیست، بلکه رسیدن به کمال نهایی و رهایی از رنجهای دنیای فانی است.
چرا سوگند به خدای کعبه؟
انتخاب «رب الکعبه» برای سوگند، پیوندی عمیق میان آغاز و پایان زندگی امیرالمؤمنین (ع) برقرار میکند. ایشان تنها کسی است که در خانه کعبه دیده به جهان گشود و در خانه خدا (مسجد کوفه) به شهادت رسید. این سوگند نشان میدهد که زندگی علی (ع) دوری کامل بود که از توحید آغاز شد و در توحید به انجام رسید. کعبه نماد جهتگیری به سوی خداست و علی (ع) با این کلام، جهتگیری تمام عمر خود را تایید کرد.
رستگاری از نگاه علوی
رستگاری در نگاه علی (ع)، رسیدن به مقام قرب الهی و دیدار با رسول خدا (ص) و حضرت زهرا (س) بود. ایشان سالها بود که پس از رحلت پیامبر، خود را در این دنیا غریب میدیدند و با جاهلان زمانه دست و پنجه نرم میکردند. ضربت ابن ملجم، اگرچه جنایتی هولناک بود، اما برای علی (ع) حکم کلیدی را داشت که درِ قفس دنیا را گشود و روح بلندش را به پرواز درآورد. این نگاه، ترس از مرگ را در دل شیعیان از بین میبرد و شهادت را به عنوان «احدی الحسنیین» (یکی از دو نیکی: پیروزی یا شهادت) معرفی میکند.
سوالات متداول
ترجمه دقیق فزت و رب الکعبه چیست؟
به پروردگار کعبه سوگند که رستگار (پیروز) شدم.
چرا امام علی هنگام ضربت خوردن نگفت آخ یا احساس درد نکرد؟
روح ایشان آنقدر شیفته وصال حق بود که درد جسمانی در برابر لذت معنوی دیدار خدا رنگ باخت.
منظور از رستگاری در این جمله چیست؟
رسیدن به مقام شهادت، لقاء الله و رهایی از رنجهای دوران خلافت و جهل مردم.
چرا امام به خدای کعبه قسم خورد؟
اشاره به ولادتشان در کعبه و اینکه سراسر عمرشان در طواف حریم الهی بوده است.
آیا امام علی منتظر شهادت بود؟
بله، پیامبر (ص) خبر شهادت و خضاب شدن محاسنشان را داده بودند و ایشان سالها منتظر این لحظه بودند.
این جمله چه پیامی برای شیعیان دارد؟
اینکه هدف نهایی زندگی، بندگی خدا و عاقبت بخیری است و مرگ در راه خدا بالاترین پیروزی است.
تفاوت نگاه امام علی به مرگ با افراد عادی چیست؟
افراد عادی از مرگ فرار میکنند، اما علی (ع) مرگ را مانند گردنبندی زیبا برای دختر جوان میدانستند و مشتاق آن بودند.
آیا ابن ملجم با شنیدن این جمله پشیمان شد؟
خیر، شقاوت او به حدی بود که حتی عظمت روحی امام را درک نکرد.
چه کسانی صدای این فریاد را شنیدند؟
نمازگزاران مسجد کوفه و فرزندان امام که در نزدیکی محراب بودند.
آیا این جمله در قرآن هم ریشه دارد؟
مفهوم فوز (رستگاری) در قرآن بارها برای شهدا و مومنان به کار رفته است (ذلک هو الفوز العظیم).